DANIŞTAY 13. DAIRE

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2021/2327 E.  ,  2023/4279 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2021/2327
Karar No:2023/4279

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Kurumu
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : Tasfiye Halinde … Akaryakıt Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin 01/04/2019-31/03/2020 tarihleri arası için yapmış olduğu dağıtıcılar arası akaryakıt ticaret izni başvurusunun reddine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada … İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasında yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin olarak verilen kararın … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesi'nin … tarih ve … YD itiraz no'lu kararı ile kaldırılarak, işlemin yürütülmesinin durdurulması üzerine, anılan kararın uygulanması için yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; dağıtım lisansı sahibi davacı şirketin 01/04/2019 tarihinde dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti yapmak üzere talepte bulunduğu, otomasyon verisi üzerinden yapılan değerlendirmede davacı şirketin 58.121 ton teslim yaptığı, davacı tarafından EBİS üzerinden bildirilen miktarın (61.029 ton) gerçeği yansıtmayabileceği, bu nedenle otomasyon verileri dikkate alınarak yıllık 60.000 ton beyaz ürün satışı gerçekleştiremediğinden bahisle … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile reddedilmesi üzerine anılan işlemin iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle dava açıldığı, Mahkeme'nin … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulması isteminin reddine dair kararına karşı yapılan itirazın, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve … YD itiraz nolu kararı ile; "davacı şirketin izleme döneminde gerçekleştirdiği beyaz ürün satış miktarına ilişkin etkin bir araştırma ve inceleme yapılmaksızın salt bir şirket hakkında Vergi Denetim Kurulu'nca düzenlenen rapor dikkate alınarak, genelleme yapılmak suretiyle 1240 sayılı Kurul kararının uygulanması gerektiği, bu kapsamda otomasyon verilerindeki satış miktarının 60.000 tonun altında (58.121) kaldığından bahisle dağıtıcı lisans sahipleri arasında ticaret izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddi yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" şeklinde gerekçeye yer verilmek suretiyle kabulüne karar verildiği, Mahkemece verilen kararın kaldırılmasına ve dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine, davalı idare tarafından yargı kararının yerine getirilmesi amacıyla yapılan araştırma ve inceleme neticesinde, davacı şirketin 01/04/2019-31/03/2020 dönemi için yapmış olduğu dağıtıcılar arası ticaret izni başvurusunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı,
Davalı idare tarafından yargı kararının gereğinin yerine getirilmesi aşamasında, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararının gerekçesinde vurgulanan; davacı şirketin beyaz ürün satış miktarına ilişkin olarak etkin bir araştırma ve inceleme yapmak suretiyle, satış miktarlarının teknik ve objektif bir şekilde ortaya konularak bir değerlendirme yapılması gerekmekte iken, bu yönde bir işlem tesis edilmediği, hukuka uygun davranma yükümlülüğünün yerine getirilmediği anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, … tarih ve … sayılı Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesi'nin yürütmenin durdurulması kararı üzerine davacı şirketin 01/04/2019-31/03/2020 dönemi için dağıtıcılar arası akaryakıt ticaret izni başvurusunun yeniden değerlendirildiği, davacının EBİS bildirim sistemi üzerinden bildirimde bulunduğu beyaz ürün satış miktarı 60.000 tonun üzerindeyken, otomasyon sistemi verilerine göre 58.267 ton olarak göründüğü, bu nedenle yapılan yeniden değerlendirme sonrası davacının dağıtıcılar arası akaryakıt ticaret izni başvurusunun gerekli şartları taşımadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dağıtım lisansı sahibi olan davacı şirket tarafından 01/04/2019-31/03/2020 faaliyet dönemi için dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti yapmak üzere talepte bulunulmuş, yapılan değerlendirmede davacı şirket tarafından izleme dönemi içerisinde otomasyon sistemi üzerinden 58.121 ton beyaz ürün teslim yapılmış olmasına rağmen, EBİS bildirim sistemi üzerinden ise 61.016,95 ton beyaz ürün satışı bildirildiği tespit edilmiş, söz konusu çelişki nedeniyle oluşan tereddüt üzerine davalı idarece Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu'ndan şirkete ait mali evraklar konusunda inceleme talebinde bulunulmuş, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısı ile ''Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı'na bildirilen hususların esasen dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti izninin verilmesi kapsamında ilgili şirketten temin edilen ve bu kapsamda Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun değerlendirmesine tabi bilgilerden oluştuğu, bunun dışında vergisel yönden değerlendirmeyi gerektirecek bilgiler/veriler sunulmadığı, bu nedenle dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti izni verilmesinde, 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kurul Kararı kapsamında Kuruma iletilen otomasyon verilerinin dikkate alınmasının yapılacak işlemler açısından daha doğru olacağı'' bildirilmiş, bu nedenle davacının izleme dönemi içerisinde gerçekleştirdiği beyaz ürün satışının değerlendirilmesinde Kuruma iletilen veriler kullanılarak değerlendirilmiş, beyaz ürün satış miktarı 60.000 tonun altında (58.121) kaldığından bahisle dağıtıcı lisans sahipleri arasında ticaret izni verilmesi istemiyle davacı tarafından yapılan başvuru … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile reddedilmiştir.
Davacı tarafından anılan işlemin iptali istemiyle açılan davada Mahkeme'nin … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verilmiş, bu karara karşı yapılan itirazın, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve … YD itiraz nolu kararı ile kaldırılarak yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar verilmesi üzerine davacı şirketin 01/04/2019-31/03/2020 dönemi için dağıtıcılar arası akaryakıt ticaret izni başvurusu yeniden değerlendirilerek Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı müzekkeresi ile Kurul gündemine alınmıştır.
Yeniden değerlendirme sırasında davacının EBİS bildirim sistemi üzerinden bildirimde bulunduğu beyaz ürün satış miktarı 60.000 tonun üzerindeyken, otomasyon sistemi verilerine göre 58.267 ton olarak göründüğü tespit edilmiş, bu nedenle gerekli şartları taşımadığından bahisle dava konusu … tarih ve … Kurul kararı ile davacının dağıtıcılar arası akaryakıt ticaret izni başvurusunun başvurusunun yeniden reddine karar verilmiş, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Öte yandan, … tarih ve … sayılı Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararına yönelik istinaf başvurusu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla reddedilmiş, davalı idarenin temyiz başvurusu üzerine de anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının Dairemizin 24/10/2023 tarih ve E:2020/3758, K:2023/4274 sayılı kararında belirtilen gerekçe ile onanmasına karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının 11. bendinde; "dağıtıcı", akaryakıt dağıtım yetkisi olan ve lisansına işlenmesi halinde depolama, taşıma, ihrakiye ve madeni yağ üretimi işlemleri yapabilen semaye şirketi, 12. bendinde "dağıtım", serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmali faaliyetlerinin bütünü, şeklinde tanımlanmış, 3. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, Kurumun, bu Kanunda tanınan yetkiler dahilinde; a) Lisans gerektiren faaliyet ve/veya işlemlerin kapsamları, b) Lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler, c) Lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması, d) Faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi, konularında düzenlemeler yapmaya yetkili olduğu, 9. maddesinde, dağıtıcılar arası akaryakıt ticaretinin Kurul'un iznine bağlı olduğu; dağıtıcıların lisans başvurularında asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) dağıtım projeksiyonu ile bayi bilgilerini Kuruma vermek zorunda oldukları kuralı düzenlenmiştir.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin üçüncü fıkrasında ise; "Dağıtıcı lisansı sahipleri asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) dağıtımı yapabilecek kapasite, donanım ve ekonomik güce sahip olmak zorundadır. Hukuken geçerli bir nedene dayanmaksızın, pazarlama projeksiyonunda beyan edilen asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satışını gerçekleştiremediği tespit edilen dağıtıcılar hakkında Kanunun ilgili maddeleri gereği idari yaptırım uygulanır. Dağıtıcı lisansı sahiplerinin asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satış yükümlülüğünün izlenmesinde, lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dağıtıcı lisansı sahiplerine bir yıl süreyle geçiş dönemi tanınır. Söz konusu yükümlülüğün ifasına ilişkin esas dönemler, geçiş döneminin sona erdiği tarihi izleyen takvim yılları dikkate alınarak belirlenir. Asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satış yükümlülüğünün değerlendirilmesinde, dağıtıcıların kendi aralarında yaptıkları akaryakıt ticaretine ve ilgili diğer mevzuat kapsamında yapılan akaryakıt ihracatına ilişkin miktarlar dikkate alınmaz." kuralı yer almıştır.
17/03/2018 tarih ve 30363 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun 14/03/2018 tarih ve 7742 sayılı kararının ekinde yer alan "Dağıtıcılar Arası Akaryakıt Ticareti Hakkında Karar"ın 4. maddesinin 5. fıkrasında; "Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti, izleme dönemi içinde asgari 60.000 ton beyaz ürün (benzin ve motorin) satışı gerçekleştirmiş dağıtıcı lisansı sahipleri tarafından yapılabilir. Satış miktarının hesaplanmasında, dağıtıcıların kendi aralarında yaptıkları akaryakıt ticaretine ve akaryakıt ihracatına ilişkin miktarlar dikkate alınmaz." kuralına yer verilmiş, 3. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde faaliyet döneminin 01 Nisan- 31 Mart arasındaki 12 aylık dönemi, (e) bendinde ise izleme döneminin, faaliyet döneminin başlangıcından bir önceki takvim yılını ifade edeceği açıklanmıştır.
25/02/2020 tarih ve 31050 sayılı Resmi Gazete'de 14/03/2018 tarih ve 7742 sayılı Kurul kararı ile 14/03/2018 tarih ve 7742 sayılı kararının ekinde yer alan "Dağıtıcılar Arası Akaryakıt Ticareti Hakkında Karar"ın 2. maddesinin beşinci fıkrasında değişiklik yapılarak ''Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti, izleme dönemi içinde asgari 60.000 ton beyaz ürün (benzin ve motorin) satışı gerçekleştirmiş dağıtıcı lisansı sahipleri tarafından yapılabilir. Satış miktarının hesaplanmasında, başvuru sahibinin bayilerine teslim miktarı ve serbest kullanıcılara yapılan teslimler esas alınır. Dağıtıcıların bayilerine teslim miktarı “1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kurul Kararı” kapsamında Kuruma gönderilen veriler ile hesaplanır.” düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden; dağıtım faaliyetinin, serbest kullanıcılara ve akaryakıt toptan satış ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmali faaliyetlerinin bütününü kapsadığı; dağıtıcılar arası akaryakıt ticaretinin Kurulun iznine tabi tutulduğu ve ancak izleme dönemi içerisinde asgari 60.000 ton beyaz ürün (benzin ve motorin) satışı gerçekleştirmiş olan dağıtıcı lisansı sahipleri tarafından gerçekleştirilebildiği sonucuna varılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, 01/04/2019 tarihinde 01/04/2019-31/03/2020 dönemi için dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti yapmak üzere talepte bulunan dağıtım lisansı sahibi olan davacı şirketin izleme dönemi içerisinde 2018 yılında teslim ettiği beyaz ürün miktarının, EBİS bildirim sistemi aracılığıyla Kuruma yapılan bildirimlerden 61.029 ton, 1240 sayılı Kurul kararı kapsamında Kuruma iletilen otomasyon verisinden ise 58.267 ton olduğu hususunda tartışma bulunmadığı, ancak ihtilafın dava konusu Kurul kararının tesis edildiği tarih itibarıyla 60.000 ton beyaz ürün satışının hesaplanmasında esas alınacak olan kriterlerin ne olduğu noktasında toplandığı anlaşılmaktadır.
Davacının 01/04/2019 tarihli dağıtıcılar arası akaryakıt izni başvurusu talebinin değerlendirilmesi sırasında, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısı ile ''... benzer konuda; … tarih ve … sayılı yazı ile Kurum'a sunulan "... Akaryakıt Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin Sahte Belge Düzenleme Faaliyetlerinin Araştırılması' konulu Vergi Denetim Kurulu Raporu'nun sonuç bölümünde sahte belge düzenleme amacıyla dağıtıcıların gerçekte beyaz ürün satmadan fatura düzenleyerek satmış gibi görünebileceği, ya da satış faturası sonrası bayilere iade faturası düzenletmek yoluyla dağıtıcılar arası ticaret izin kurallarını delebileceği hususlarının Kurum tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir." şeklinde tespitlere yer verilmiş, davalı idarece birçok dağıtıcı lisans sahibinin mali mevzuata uygun fatura düzenlemediği, düzenlenen faturalar karşılığı yüksek oranda iade faturası düzenlendiği, gerçekte beyaz ürün satmadan fatura düzenleyerek satmış gibi görünebileceği ya da satış faturası sonrası bayilere iade faturası düzenletmek yoluyla dağıtıcılar arası ticaret izni kurallarının ihlal edilebileceği şeklinde dava dışı şirket hakkında Vergi Denetim Kurulu'nca düzenlenen rapor dikkate alınarak, genelleme yapılmak suretiyle … tarih ve … sayılı Kurul kararının tesis edildiği görülmüştür.
... tarih ve ... sayılı Kurul kararının tesis edilmesinden sonra davacı tarafından anılan işlemin iptali istemiyle dava açılmadan önce 03/04/2019 tarihinde davalı idareye itiraz başvurusunda bulunulduğu, başvuru ekinde (EK-1) 01/01/2018-31/12/2018 tarihlerini kapsayan izleme dönemine ait dağıtıcı satışlarının, (EK-2) A1B-Düzeltilmiş Bayi Otomasyon Sistemi ve A4 Bayi Dış Satış tablolarının ve (EK-3) EBİS AKR Tabloları olan bayilere yapılan teslimlere ilişkin verilerin ibraz edildiği belirtilmiştir. Davalı idare tarafından yeniden yapılan incelemede söz konusu bildirimlerin zamanında yapılmadığı belirtilmek suretiyle sunulan belgelerin sahte olabileceği savından hareketle herhangi inceleme yapılmaksızın ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile davacının itiraz başvurusunun reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
Davalı idarece 60.000 ton beyaz ürün satışının değerlendirilmesinde 1240 sayılı Kurul kararı uyarınca otomasyon verilerinin esas alınmasının daha sağlıklı olacağı kanaatiyle başvurunun reddine karar verilmiş ise de; 25/02/2020 tarih ve 31050 sayılı Resmi Gazete'de 14/03/2018 tarih ve 7742 sayılı Kurul kararı ile "Dağıtıcılar Arası Akaryakıt Ticareti Hakkında Karar"ın 2. maddesinin beşinci fıkrasında değişiklik yapılarak satış miktarının hesaplanmasında, başvuru sahibinin bayilerine teslim miktarı ve serbest kullanıcılara yapılan teslimlerin esas alınacağı ve dağıtıcıların bayilerine teslim miktarının 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kurul Kararı kapsamında Kuruma gönderilen veriler ile hesaplanacağı düzenlemesine yer verilmiş olup, dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla beyaz ürün teslim miktarının otomasyon verileri doğrultusunda hesaplanması gerektiği yönünde bir zorunluluk bulunmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, ... tarih ve ... sayılı Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve ... YD itiraz sayılı yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar verilmesi üzerine davacı şirketin 01/04/2019-31/03/2020 dönemi için dağıtıcılar arası akaryakıt ticaret izni başvurusunun yeniden değerlendirilmesine karar verilmiş ise de; davalı idarece bu değerlendirme aşamasında yürütmesinin durdurulmasına karar verilen ... tarih ve ... sayılı Kurul kararının tesisi aşamasındaki değerlendirmelerin aynısının yapıldığı, davacı şirketin izleme dönemi içerisindeki beyaz ürün satış miktarına ilişkin olarak sunulan belgeler de dikkate alınmak suretiyle etkin bir araştırma yapılarak değerlendirilmediği ve aynı gerekçelerle başvurunun yeniden reddine karar verildiği görülmüştür.
Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde, davalı idarece davacı tarafından EBİS bildirim sistemi üzerinden bildirilen beyaz ürün satışı ile otomasyon sistemi üzerinden gönderilen veriler arasındaki 2.895,95 (61.016,95-58.121=2.895,95) litre farkın neden kaynaklandığı, bayiler tarafından dış satış olarak gerçekleştirilen satışların 58.121 ton beyaz ürün içerisine dahil edilip edilmediği, fazladan satışı yapıldığı ve otomasyon sistemine yansımadığı iddia edilen ve itiraz başvurusu dilekçesi ekinde sunulan 2.895,95 litre beyaz ürüne ilişkin satışın gerçek bir satış olup olmadığı ve buna ilişkin olarak sunulan belgelerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı, faturalandırılan satış söz konusu ise davacı şirketin yasal defterleri üzerinde vergi incelemesi yapılmak suretiyle faturaların sahte olup olmadığı veya bu satışlara ilişkin olarak iade faturası düzenlenip düzenlenmediği hususları araştırılarak davacı şirketin izleme döneminde gerçekleştirdiği beyaz ürün satış miktarına ilişkin etkin bir araştırma ve inceleme yapılmak suretiyle karar verilmesi gerekirken yargı kararında belirtilen gerekçe dikkate alınmaksızın yalnızca otomasyon veriler esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemin iptali yönündeki Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Davalı idare harçtan muaf olduğundan temyiz aşamasında yatırılan toplam ... -TL harcın istemi hâlinde davalıya iadesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu gerekçeli onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine, 24/10/2023 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY :
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının 12. bendi uyarınca "dağıtım faaliyeti" serbest kullanıcılara ve akaryakıt toptan satış ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmali faaliyetlerinin bütününü kapsamaktadır. Anılan Kanun'un 9. maddesiyle dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti EPDK'nın iznine tabi kılınmış, ancak bu izin izleme dönemi içerisinde asgari 60.000 ton beyaz ürün (benzin ve motorin) satışı gerçekleştirmiş olmak koşuluna bağlanmıştır.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 17. maddesinin üçüncü fıkrasında da, dağıtıcı lisansı sahiplerinin asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satış yükümlülüğünün izlenmesinde, lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dağıtıcı lisansı sahiplerine bir yıl süreyle geçiş dönemi tanınacağı belirtildikten sonra söz konusu yükümlülüğün ifasına ilişkin esas dönemlerin, geçiş döneminin sona erdiği tarihi izleyen takvim yılları dikkate alınarak belirleneceği öngörülmüş olup, asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satış yükümlülüğünün değerlendirilmesinde, dağıtıcıların kendi aralarında yaptıkları akaryakıt ticaretine ve ilgili diğer mevzuat kapsamında yapılan akaryakıt ihracatına ilişkin miktarların dikkate alınmayacağı ifade edilmiştir.
5015 sayılı Kanun'da dağıtım faaliyeti, serbest kullanıcılara ve bayilere akaryakıt satış ve ikmali faaliyetlerinin bütünü olarak tanımlandığına göre, asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satış yükümlülüğünün değerlendirilmesinde dağıtıcıların kendi aralarında yaptıkları akaryakıt ticaretine ve mevzuat kapsamında yaptıkları akaryakıt ihracatına ilişkin miktarların dikkate alınmaması, Kanun'un dağıtıcılar için belirlediği faaliyet çerçevesine uygun bulunmaktadır.
Bu noktada uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması açısından, asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satış miktarının nasıl hesaplanacağının belirlenmesi gerekmektedir. Zira dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti yapmak üzere izin verilmesi için kuruma başvuran dağıtım lisansı sahibi davalı şirketin izleme dönemi içerisinde teslim ettiği beyaz ürün miktarının EBİS bildirim sistemi aracılığıyla kuruma yapılan bildirimlerden 61.029 ton, 1240 sayılı Kurul kararı kapsamında kuruma iletilen otomasyon satış verisinin ise 58.267 ton olduğu tespit edilmiş ve davalı idare tarafından otomasyon satış verisi esas alınarak asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün satışı gerçekleşmediğinden dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti yapmak için yapılan izin başvurusu reddedilmiştir.
6455 sayılı Kanun'un 39. maddesi ile değişik 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 6. fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. Dağıtıcı lisansı sahibi, Kurumun bu sisteme erişimini sağlar... Söz konusu sistemi kurmadığı ya da Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığı tespit edilen dağıtıcılara 19'uncu maddede öngörülen miktarda idari para cezası uygulanır. Dağıtıcı lisansı sahipleri, bayi denetim sisteminin kurulmadığı veya kurulan sistemin Kurumca yapılan düzenlemelere uygun bulunmadığı tespit edilen bayilere akaryakıt ikmali yapamaz." kuralına yer verilmiştir.
Anılan yasal düzenlemenin gerekçesi, "Yapılan düzenleme ile akaryakıt kaçakçılığı ile daha etkin mücadele edebilmek amacıyla, dağıtıcılara, bayilerinde kurdukları otomasyon sistemine, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na erişim sağlama zorunluluğu getirilmiştir..." şeklinde belirtilmiştir.
5015 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarak, Kurulca hazırlanan, 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar'ın 1. maddesinde, "Bu karar, petrol piyasasında faaliyet gösteren dağıtıcı lisansı sahiplerinin tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesinin etkin biçimde yapılması ve bayilerinde kaçak akaryakıt satışının önlenmesini teminen denetim sistemi kurması ve uygulamasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi için çıkarılmıştır." açıklamasına yer verildikten sonra, "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin (k) bendinde, İstasyon Otomasyon Sistemi, akaryakıt istasyonlarında, akaryakıt stok hareketleri ve alım satım işlemlerinin günlük, fiyatların ise anlık olarak elektronik ortamda izlenebilmesine olanak sağlayan sistem olarak tanımlanmış; 4. ve devamı maddelerinde de sistemin kurulması, uygulanması ve çalışmasına ilişkin usul ve esaslar belirtilmiştir.
1240 sayılı Kurul kararının 4. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ''Akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde, akaryakıt kaçakçılığıyla etkin bir şekilde mücadele edilebilmesi için, akaryakıta, rafineri çıkışında veya gümrük girişinde ulusal marker eklenmesi ve bu şekilde akaryakıtın yasal yollardan dolaşıma girdiğinin tespit edilmesinin amaçlandığı; dağıtıcıların, rafineriden ulusal marker eklenmiş şekilde temin ettiği veya ithal ederek ulusal marker eklediği akaryakıtı bayilerine satması, akaryakıt bayilerinin de, bağlı bulundukları dağıtıcılardan temin ettikleri akaryakıtı piyasa faaliyetine konu ederek, sistemde açık bırakılmamasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Dağıtıcıların yükümlülükleri kapsamında bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen ve teknolojik yöntemleri de içeren "İstasyon Otomasyon Sistemi"nin kurulması, merkez bağlantısı olan bu sistemin kesintisiz olarak Kurumun anlık erişimine sunulması ve bayi faaliyetlerini detaylı bir şekilde denetlemesi zorunluluğu bulunmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından dağıtıcıların izleme döneminde asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satış miktarının hesabında otomasyon sistemi verilerinin esas alındığı, söz konusu otomasyon sisteminin yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden de açıkça anlaşılacağı üzere akaryakıt kaçakçılığını önlemek üzere etkin piyasa denetimini sağlamak amacıyla kurulduğu ve dağıtıcı lisansı sahiplerine sözleşmeli bayilerine ait akaryakıt istasyonlarında otomasyon sistemi kurma ve etkin biçimde çalışmasını sağlama ve denetleme yükümlülüğü getirildiği, otomasyon sisteminin hiçbir açık vermeyecek şekilde kurulduğu, bu nedenle dağıtıcı lisansı sahibi olan davacı şirketin dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti izni başvurusuna esas izleme dönemi içerisinde kendisi tarafından bayilere teslimi yapılmasına rağmen bayiler tarafından yapılan satışların ve iadelerin EBİS bildirim sistemine yansımadığı dikkate alınarak asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün satış miktarının otomasyon sistemi üzerinden gerçekleşen satış miktarı üzerinden hesaplanmasında ve asgari yıllık 60.000 ton beyaz ürün satışı gerçekleşmediğinden dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti yapmak için yapılan izin başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararına yönelik temyiz başvurusunun kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.