DANIŞTAY 13. DAIRE

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2018/3983 E.  ,  2023/4292 K.
"İçtihat Metni"T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2018/3983
Karar No:2023/4292

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Kurumu
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Petrol inşaat Turizm Nakliye
ve Temizlik Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … tarih ve …. sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının, bayilik lisansı sahibi davacıya ait akaryakıt istasyonunda 23/07/2013 tarihinde gerçekleştirilen denetimde istasyon otomasyon sisteminin çalışmaması ve otomasyon sisteminin aktif olmadığı tank ve pompadan akaryakıt satışı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 70.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; bayilik lisans sahibi davacı şirkete ait tesiste 23/07/2013 tarihinde yapılan denetimde otomasyon sisteminin otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmamasına rağmen satış yapıldığının yetkililerce tutanak tutulmak suretiyle tespit edildiği ve bu durumun da idari yaptırımı gerektirdiği açık ise de, davalı idare tarafından idari para cezasının hangi nedenle üst sınırdan verildiğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulmadığı, ayrıca bu konuda herhangi bir açıklama da getirilmediği, işlemin 1240 sayılı Kurul Kararı'nın mülga 5. maddenin 9. fıkrası dayanak gösterilerek tesis edildiği anlaşıldığından, herhangi bir kriter gözetmeksizin salt takdir yetkisinden hareketle Kanun'da öngörülen üst sınırdan ve mülga edilen mevzuat hükmü esas alınnarak idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemin "istasyon otomasyon sisteminin çalışmaması ve otomasyon sisteminin aktif olmadığı tank ve pompadan akaryakıt satışı yapılması" fiiline ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin "istasyon otomasyon sisteminin çalışmaması ve otomasyon sisteminin aktif olmadığı tank ve pompadan akaryakıt satışı yapılması" fiiline ilişkin kısmı hukuka aykırı bulunarak iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, harçtan muaf olunduğundan Kurum aleyhine harca hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu tesis edilen idari para cezasının rakip teşebbüsler, tüketiciler ve diğer piyasa katılımcılarının menfaatinin korunması noktasında yaşanabilecek haksız rekabet durumunun ortadan kaldırılmasına yönelik olduğu, idari para cezasının alt sınırdan uygulanması hâlinde haksız rekabet nedeniyle elde edilebilecek kazanç dikkate alındığında söz konusu fiili işleyenler açısından caydırıcılığın sağlanamayacağı, anılan fiilin somut belgelerle sabit olduğu ve mevzuata aykırı bir durumun bulunmadığı, denetim tarihi itibarıyla 1240 sayılı Kurul kararının 5. maddesinin 9. fıkrasının yürürlükte olduğu, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Bayilik lisansı sahibi davacıya ait akaryakıt istasyonunda 23/07/2013 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, "istasyon otomasyon sisteminin çalışmaması ve otomasyon sisteminin aktif olmadığı tank ve pompalardan akaryakıt satışı yapılması" ve sözleşmeli dağıtıcısı dışında akaryakıt ikmali yapılması" fiillleri tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 70.000,00-TL idari para cezası verilmesini ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararının belirtilen fiil nedeniyle yaptırım uygulanmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınmasının zorunlu olduğu; üçüncü fıkrasında, lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemlerin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nca yapılacağı; onuncu fıkrasının (ı) bendinde, lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara ait usul ve esasların Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği; 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetlerin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği ve lisans ile tanınan hakların, bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağı kurala bağlanmış, aynı Kanunu'un "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin yedinci fıkrasında; "Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir." kuralına yer verilmiştir.
06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayii Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar hakkındaki" 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı kararının (01/06/2015 tarihinden önce yürürlükte olan) "İstasyon Otomasyon Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı mülga 5. maddesinin (9) numaralı bendinde "Akaryakıt istasyonunun bakım onarım ve arıza hallerinde, elektronik veri aktarımının kesintiye uğratılmaması esastır. Bakım onarım ve arıza durumlarında, bakım onarıma veya arızaya konu ilgili yerlerden akaryakıt satışı yapılmaz" kuralı yer almakta iken, 01/06/2015 tarihinden itibaren yürürlükte olan 27/06/2007 tarihli ve 1240 sayılı Kurul Kararı'nın 5. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde; "Bayilik lisansı sahihi, istasyon otomasyon sistemi çevrim içi olmayan yerlerde (tank, geçici tank, pompa vs.) akaryakıt hareketine konu eylem (satış, dolum vs.) gerçekleştiremez." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu edilen idarî para cezasına konu fiil nedeniyle verilecek idarî para cezasına ilişkin düzenlemenin yer aldığı Kanun maddesinde idarî para cezası için üst sınır belirlenmiş olması ve idarenin takdir yetkisini üst sınırdan kullanarak idarî para cezası vermesi uyuşmazlığa neden olmuştur.
Davacı tarafından akaryakıt istasyonunda "istasyon otomasyon sisteminin çalışmaması ve otomasyon sisteminin aktif olmadığı tank ve pompalardan akaryakıt satışı yapılması"nın tespit edilmesi üzerine bu fiile ilişkin kısım bakımından 70.000,00-TL idarî para cezası verildiği anlaşılmaktadır.
Petrol piyasasına ilişkin düzenlemeler yapmak Kurul'un görevleri arasındadır. Kurul görevini yerine getirirken, tüketicileri ve diğer piyasa aktörlerini korumak ve piyasa faaliyetlerinin yapılan düzenlemelere uygun bir şekilde devamının sağlanması için gerektiğinde yaptırım uygulayabilmektedir. Bayilik lisansı sahibi davacının, sektörde faaliyet gösteren tüm bayilik lisansı sahiplerinin uymakla yükümlü oldukları ve ilgili mevzuat ile belirlenen usul ve esaslara göre faaliyet göstermesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, İdare Mahkemesince Kurul kararının dava konusu edilen kısmına ilişkin fiil ile ilgili değerlendirme yapıldıktan sonra cezanın üst sınırdan verilmesine ilişkin açıklama getirilmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, yürütülen faaliyetin niteliği göz önüne alınarak Kanun'da öngörülen üst sınırdan idarî para cezası uygulanması yönünde idarece takdir yetkisinin kullanılmış olmasında ölçülülük ilkesine aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin "istasyon otomasyon sisteminin çalışmaması ve otomasyon sisteminin aktif olmadığı tank ve pompalardan akaryakıt satışı yapılması" fiili bakımından iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında bu yönüyle hukuki isabet bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, Mahkemece mülga mevzuata dayanılarak işlem tesis edilemeyeceği ifade edilmiş ise de, dava konusu işlemin dayanakları olan 1240 sayılı Kurul kararının mülga 5. maddesinin 9. fıkrası ile yürürlükte olan 5. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin aynı hususları düzenlediği açıktır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Davalı idare harçtan muaf olduğundan temyiz aşamasında yatırılan toplam …-TL harcın istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 24/10/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.