DANIŞTAY 12. DAIRE

Danıştay 12. Daire Başkanlığı         2020/4945 E.  ,  2024/759 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/4945
Karar No : 2024/759

DAVACI : …

DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU : 14/05/2014 tarihinde yapılan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlem ile tüm sözlü sınav sürecinin ve 08/08/2012 tarih ve 28378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Uzmanlığı Yönetmeliğinin 11. maddesinin 10. fıkrasında yer alan "puanlar" ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI: Sözlü sınavda verilen notların nedenlerinin bilgi, belge ve kayıtlarla ortaya konulmadığı, sesli ve görüntülü kayıt sistemi bulunmaması ve komisyonca da sorulan soruların tutanak altına alınmamasının yargısal denetimi ortadan kaldırdığı, sınav öncesinde soru ve yanıtların hazırlanmamış olması, komisyonun Yönetmelikte belirtilen kişiler tarafından oluşturulup oluşturulmadığı, soru ve cevaplar tutanak altına alınmamış ise bu durumun hukuka uygunluğu, tutanak altına alınmış ise bu soruların ve verilen cevaplara takdir edilen puanların eşitlik ve nesnellik ilkelerine uyup uymadığının hususlarında bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği, aleniyetin soru ve cevapların tutanağa geçirilmesiyle sağlanabileceği, bu nedenle iptali istenen yönetmelik hükmünde yer alan “puanlar” ayrı ayrı tutanağa geçirilir kuralındaki “puanlar” ifadesinin hukuka aykırı olup iptali gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
657 sayılı Kanunun ek 41. maddesi uyarınca Bakanlıklarda uzman ve uzman yardımcılığı kadro unvanı istihdamına cevaz verildiği, 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’nın 37. maddesi ile gümrük ve ticaret uzmanlığına yer verilerek mesleğe alınma koşullarının yönetmelikle düzenlenebileceğinin belirtildiği, yapılan tüm sınav sürecinin mevzuata uygun şekilde gerçekleştirildiği, sözlü sınavın adayın yalnız bilgi düzeyini ölçmeye yönelik olmadığı, bunun zaten yazılı sınavla yapıldığı, sözlü sınav ile mesleğin nitelikleri de göz önünde bulundurularak mesleğe uygunluğun tespit edilebileceği ve kamu yararı ile hizmet gereklerine uygun olanı belirleme noktasında idareye takdir yetkisi verildiği, sözlü sınavın usulüne uygun olarak oluşturulan kurul tarafından yapıldığı, “puanlar” ifadesinin iptalinde davacının makul, meşru, kişisel bir menfaatinin bulunmadığı, Yönetmelik hükümlerinin kanuna aykırı olmayıp bilakis aynı hükümleri içerdiği, ne Kanun'da ne de Yönetmelik'te sınav kurulu tarafından sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların ve cevapların kayda geçirilmesi ve adayın verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince hangi notun verildiğinin gerekçeleriyle birlikte tutanakta ayrı ayrı gösterilmesine yönelik bir hüküm bulunmadığı, dava konusu işlemin ve iptali istenen düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 14/05/2014 tarihinde yapılan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlem ile tüm sözlü sınav sürecinin ve Gümrük ve Ticaret Uzmanlığı Yönetmeliği'nin 11. maddesinin 10. fıkrasında yer alan "puanlar" ibaresinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Danıştay Onikinci Dairesinin 04/10/2018 tarih ve E:2016/7320, K:2018/3561 sayılı kararıyla; Gümrük ve Ticaret Uzmanlığı Yönetmeliği'nin 11. maddesinin 10. fıkrasında yer alan "puanlar" ibaresinin iptali istemi yönünden davanın reddine; sözlü sınavın iptali istemi yönünden davanın ehliyet yönünden reddine ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin ise iptaline karar verilmiş, bu kararın iptale ilişkin kısmı ile davacı lehine vekalet ücreti hükmedilmesine ilişkin kısmının bozulması istemiyle davalı Ticaret Bakanlığı tarafından temyiz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 25/06/2020 tarih ve E:2019/1099 K:2020/1207 sayılı kararıyla, Daire kararının davalı idare tarafından temyize konu edilen Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptaline yönelik kısmı hakkındaki gerekçesinde salt çoğunluğun oluşmadığı ve Daire Üyelerinden ...'nin uyuşmazlığın esası hakkında oyunu kullanmadığı anlaşıldığından, Daire kararında hukuk ve usule uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, öte yandan, bozma kararı üzerine Daire tarafından uyuşmazlığın esası hakkında yeniden verilecek kararda, vekalet ücreti hakkında da yeniden değerlendirme yapılması gerekceğinden, davalı idarenin davacı lehine hükmedilen vekalet ücreti yönünden temyiz talebinin bu aşamada incelenemeyeceğinin açık olduğu gerekçesiyle, davanın kısmen reddine, kısmen ehliyet yönünden reddine, kısmen iptale yönelik Danıştay Onikinci Dairesinin 04/10/2018 tarih ve E:2016/7320, K:2018/3561 sayılı kararının temyize konu Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptaline yönelik kısmının BOZULMASINA karar verilmiş, bu nedenle uyuşmazlık, Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptaline ilişkin kısmı yönünden incelenmiştir.
Anayasanın 70. maddesinde kamu hizmetine giriş ve hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemeyeceği kuralı düzenlenmiş; 125. maddesinde de idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "Uzman istihdamı" başlıklı Ek 41. maddesinde yer alan düzenleme çerçevesinde yürürlüğe konulan Gümrük ve Ticaret Uzmanlığı Yönetmeliğinin 11. maddesinin 9. fıkrasında "Sözlü sınav, adayların;
a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,
b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,
c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu,
ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,
d) Genel yetenek ve genel kültürü,
e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,
yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir." hükmü, aynı maddenin 10. fıkrasında ise "Adaylar, komisyon tarafından dokuzuncu fıkranın (a) bendi için elli puan, (b) ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için onar puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz. Sözlü sınavda başarılı sayılabilmek için 100 tam puan üzerinden en az 70 puan almak gerekir." hükmü yer almıştır.
Görüldüğü üzere, sözlü sınav, yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte, bilgi ve liyakatı ölçmek, adayın mesleğe uygun yeteneğe ve kültürel birikime sahip olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmaktadır. Bu çerçevede, sözlü sınavın temel amacı, yazılı sınav yapılmak suretiyle başarıları nesnel bir biçimde tespit edilenler arasından en başarılı adaydan başlayarak en uygun olanların seçilmesidir.
Bu itibarla; davacıya yapılan sözlü sınavın, mesleğin ya da hizmetin gerektirdiği özellikler dışında öznel, subjektif, eşit olmayan, ayrımcı uygulamalara neden olmadan tamamen nesnel olduğundan söz edilebilmesi ve hukuk devleti ilkesinin sağladığı güvenceyi temin edebilmesi açısından, ölçme ve değerlendirme kriterlerinin açık bir şekilde düzenlenmiş olması ve bu kriterlerin sınav komisyonu tarafından objektif ve hukuka uygun şekilde kullanıldığının ortaya konulması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nca, 120 adet Gümrük ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrosu için yapılan duyuru üzerine başvuran davacının KPSS P 33 puan türüyle Gümrük birimi (60 kadro) için yapılacak sınava girmeye hak kazandığı, 26/04/2014 tarihinde yapılan yazılı sınavda 95,4 puanla başarılı olduğu, 14/05/2014 tarihinde yapılan sözlü sınavda ise 62,80 puanla başarısız sayıldığı ve puan değerlendirme tutanağı dışında sözlü sınava ilişkin başka bir bilgi ve belgenin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Yönetmeliğin yukarıda hükmüne yer verilen 11. maddesinde sözlü sınavın ölçme ve değerlendirme kriterlerine ilişkin düzenlemelere yer verilmiş olmasına rağmen, davacının başarısız sayıldığı sözlü sınavda, Yönetmelikte sayılan kriterlerin uygulanıp uygulanmadığı tespit edilememektedir.
Davacıya yapılan sözlü sınavın Yönetmelikte belirlenen kriterlere göre objektif ve nesnel yapıldığının ortaya konulması yükümlülüğü, Anayasanın yukarıda yer verilen amir hükümleri gereği davalı idareye ait bulunmaktadır. Bu durum keyfi uygulamaların önüne geçilmesi ve bireylerin hukuk güvencesinin sağlanması açısından hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
Sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesi için sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi bunun yanında adaylara komisyon başkan ve üyelerince verilen notların gerekçesinin de ortaya konulması gereklidir. Aksi halde, davacının sözlü sınavının yargısal denetiminin tüm unsurlarıyla yapılabilmesi mümkün olmayacaktır.
Olayda, davacıya katıldığı sözlü sınavda elli puan değerinde sınav konularına ilişkin bilgi düzeyini ölçmeye, onar puan düzeyinde olmak üzere bir konuyu özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünü; liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğunu; genel yetenek ve genel kültürünü; bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığını tespit etmeye yönelik sorular sorulup sorulmadığı ve sorulan sorular üzerine sınav komisyonu üyelerinin objektif ve hukuka uygun ölçme ve değerlendirme yapıp yapmadıkları belli değildir.
Bu durumda, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavı öncesinde sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların hazırlanmaması, sınav komisyonu tarafından sınav esnasında davacıya sorulan soruların tutanağa bağlanmamış olması, her bir ölçme ve değerlendirme kriterine ilişkin olarak sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin ortaya konulamaması nedeniyle bu sınavda davacının başarısız sayılması işleminde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 14/05/2014 tarihinde yapılan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin İPTALİNE karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Dairemizin 04/10/2018 tarih ve E:2016/7320, K:2018/3561 sayılı kararıyla, Gümrük ve Ticaret Uzmanlığı Yönetmeliği'nin 11. maddesinin 10. fıkrasında yer alan "puanlar" ibaresinin iptali istemi yönünden davanın reddine; sözlü sınavın iptali istemi yönünden davanın ehliyet yönünden reddine ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin ise iptaline ilişkin kararına karşı, bu kararın iptale ilişkin kısmı ile davacı lehine vekâlet ücreti hükmedilmesine ilişkin kısmının bozulması istemiyle davalı Ticaret Bakanlığı tarafından temyiz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 25/06/2020 tarih ve E:2019/1099 K:2020/1207 sayılı kararıyla Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında davacının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptaline yönelik kısmının bozulması üzerine; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca bozma kararına uyularak, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra bozulan kısım hakkında işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Gümrük ve Ticaret Bakanlığının, 120 adet Gümrük ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrosu için personel alımı yapılacağı duyurusu üzerine başvuru yapan davacı, KPSS P 33 puan türüyle Gümrük Birimi (60 kadro) için yapılacak sınava girmeye hak kazanmıştır. 26/04/2014 tarihinde yapılan yazılı sınavda 95,4 puan alarak başarılı olan davacı, 14/05/2014 tarihinde yapılan sözlü sınavda ise 62,80 puanla başarısız sayılmıştır.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Anayasanın 70. maddesinde kamu hizmetine giriş ve hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemeyeceği kuralı düzenlenmiş; 125. maddesinde de idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Uzman istihdamı" başlıklı Ek 41. maddesinde yer alan düzenleme çerçevesinde yürürlüğe konulan (21/08/2020 tarih ve 31220 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ticaret Uzmanlığı Yönetmeliği'nin 37. maddesi ile yürürlükten kaldırılan) Gümrük ve Ticaret Uzmanlığı Yönetmeliğinin 11. maddesinin 9. fıkrasında "Sözlü sınav, adayların;
a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,
b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,
c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu,
ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,
d) Genel yetenek ve genel kültürü,
e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,
yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir." hükmü, aynı maddenin 10. fıkrasında ise "Adaylar, komisyon tarafından dokuzuncu fıkranın (a) bendi için elli puan, (b) ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için onar puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz. Sözlü sınavda başarılı sayılabilmek için 100 tam puan üzerinden en az 70 puan almak gerekir." hükmü yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nca, 120 adet Gümrük ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrosu için yapılan duyuru üzerine başvuran davacının KPSS P 33 puan türüyle Gümrük birimi (60 kadro) için yapılacak sınava girmeye hak kazandığı, 26/04/2014 tarihinde yapılan yazılı sınavda 95,4 puanla başarılı olduğu, 14/05/2014 tarihinde yapılan sözlü sınavda ise 62,80 puanla başarısız sayıldığı ve puan değerlendirme tutanağı dışında sözlü sınava ilişkin başka bir bilgi ve belgenin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin yukarıda hükmüne yer verilen 11. maddesinde sözlü sınavın ölçme ve değerlendirme kriterlerine ilişkin düzenlemelere yer verilmiş olmasına rağmen, davacının başarısız sayıldığı sözlü sınavda, Yönetmelikte sayılan kriterlerin uygulanıp uygulanmadığı tespit edilememektedir.
Davacıya yapılan sözlü sınavın Yönetmelikte belirlenen kriterlere göre objektif ve nesnel yapıldığının ortaya konulması yükümlülüğü, Anayasanın yukarıda yer verilen amir hükümleri gereği davalı idareye ait bulunmaktadır. Bu durum keyfi uygulamaların önüne geçilmesi ve bireylerin hukuk güvencesinin sağlanması açısından hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
Sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesi için sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi bunun yanında adaylara komisyon başkan ve üyelerince verilen notların gerekçesinin de ortaya konulması gereklidir. Aksi halde, davacının sözlü sınavının yargısal denetiminin tüm unsurlarıyla yapılabilmesi mümkün olmayacaktır.
Olayda; davacıya, katıldığı sözlü sınavda elli puan değerinde sınav konularına ilişkin bilgi düzeyini ölçmeye, on'ar puan düzeyinde olmak üzere bir konuyu özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünü; liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğunu; genel yetenek ve genel kültürünü; bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığını tespit etmeye yönelik sorular sorulup sorulmadığı ve sorulan sorular üzerine sınav komisyonu üyelerince objektif ve hukuka uygun ölçme ve değerlendirme yapılıp yapmadığı hususunda davalı idarece bilgi ve belgenin sunulamadığı görülmüştür.
Bu durumda, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavı öncesinde sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların hazırlanmaması, sınav komisyonu tarafından sınav esnasında davacıya sorulan soruların tutanağa bağlanmamış olması, her bir ölçme ve değerlendirme kriterine ilişkin olarak sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin ortaya konulamaması nedenleriyle davacının sınavda başarısız sayılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının 14/05/2014 tarihinde yapılan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Uzman Yardımcılığı sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, davalı idare tarafından temyiz aşamasında yapılan …-TL posta giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına,
3. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 21/02/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.