DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2023/5342 E.  ,  2023/6823 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/5342
Karar No : 2023/6823

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ...Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri
...
2- ...Taşımacılık A.Ş. / ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından;
1- Renk körlüğü bulunan makinistlere Tren Makinist Ehliyeti verilmemesine ilişkin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işleminin,
2- Renk körlüğü bulunan makinistlerin görevinin askıya alınmasına ilişkin TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü'nün ...tarih ve ...sayılı işleminin,
3- 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "Göz" başlığı altındaki "Kırılma kusuru değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." ibarelerinin,
4- 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "(A) Grubu" başlığı altındaki "Göz" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler A grubunda çalışamazlar." ibarelerinin, iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; renk körlüğünü giderici lens ile tren makinist ehliyeti alarak görevini devam ettirdiği, işe alındıktan sonra yapılan mevzuat değişikliği ile tren makinist ehliyeti almasının engellendiği, kazanılmış hakkının ihlal edildiği, kendisine işe giriş tarihindeki mevzuatın uygulanması gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALILARIN SAVUNMASI : Davalı idareler tarafından; usul bakımından, davanın süresinde açılmadığı, esasa yönelik olarak ise, dava konusu düzenlemenin ...tarih ve ...sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi EK II kısmında yer alan Tıbbi Gereklilikler kısmına uygun olduğu, renk körü olan davacının tren makinisti olarak çalıştırılmamasında davacının menfaatini aşan kamu yararı bulunduğu, yapılan Toplu İş Sözleşmesinde renk körü olup tren makinist ehliyeti düzenlenmeyen işçilerin kazanılmış haklarının korunarak başka bir sanat kolunda çalıştırılması üzerinde anlaşıldığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin iptali istenilen düzenlemeleri yönünden davanın ehliyet yönünden reddi, 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliğinin 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 kısmında "Göz" başlığı altında yer alan "kırılma kusuru değerlendirilmesi" kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens ve gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." ibareleri yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, renk körlüğü bulunan makinistlere Tren Makinist Ehliyeti verilmemesine ilişkin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının bila tarih ve 36873 sayılı işleminin, TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün, renk körlüğü bulunan makinistlerin görevinin askıya alınmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işleminin, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin ek-1 kısmında "Göz" başlığı altında yer alan "kırılma kusuru değerlendirilmesi" kısmının ve Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin ek-2 kısmında (A) Grubu Göz kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü giren lens ve gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, 477. maddesinin 1.fıkrası a) bendinde, Karayolu ve demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek, giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin müstakilen veya ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak, f) bendinde, Demiryolu altyapı işletmecileri, demiryolu tren işletmecileri, karayolu ve demiryolu taşımacılığı alanlarında taşımacı, organizatör, acente, komisyoncu, lojistik işletmecisi, terminal işletmecisi, gar veya istasyon işletmecisi ve benzeri faaliyette bulunanlar ile şoförler, makinistler başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
1.11.2011 gün ve 28102 (Mükerrer sayılı) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8'inci maddesinin 1'inci fıkrasının "a" bendinde, "Demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin diğer ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak."; "d" bendinde, "Demiryolu altyapı işletmecileri ve demiryolu tren işletmecileri ile demiryolu taşımacılığı alanında organizatör, acente, komisyoncu, gar veya istasyon işletmecisi ve benzeri faaliyette bulunanlar ile makinistler başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek." Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Tren Makinist Yönetmeliği yukarıda yer verilen hükümlere dayanılarak, 31.12.2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak, tren makinistinin görevini, emniyetli bir şekilde yapabilmesi için asgari mesleki yeterlilikleri, sağlık şartları (Mülga ibare: RG-30/12/2017-30286 Mükerrer) (...) ve sahip olması gereken belgeler ile ilgili usul ve esasları belirlemek amacıyla, ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde cer aracı sevk ve idaresi yapan tren makinistlerini kapsamak üzere yürürlüğe konulmuş olup, 3'üncü maddesinin "t" bendinde, "Tren makinisti: Yasalarla belirlenmiş çalışma süresi ve çalışma kuralları içerisinde emniyetli, konforlu ve ekonomik bir şekilde, iş sağlığı ve güvenliği, çevre ve kalite standartları ile mevzuatlara, iş talimatına uygun olarak, hazırlanmış cer araçlarını ile treni teslim alan, süren, sevk ve idare eden nitelikli teknik kişiyi,", "ü" bendinde, "Tren makinist ehliyeti: Bir tren makinistinin, mesleğini emniyetli bir şekilde yapabilmesi için gerekli olan sağlık şartlarına, psikoteknik ve mesleki yeterliliklere sahip olduğunu kanıtlayan belgeyi, ifade eder." hükmü getirilmiştir. 4. maddesinde, "(1) Tren makinistinin cer aracı sevk ve idaresi yapabilmesi için, tren makinist ehliyeti ve tren makinist brövesi sahibi olması zorunludur. (3) Demiryolu tren işletmecileri ve altyapı işletmecileri, istihdam ettiği veya bir hizmet sözleşmesi kapsamında çalıştırdığı tren makinistinin, tren makinist ehliyetine ve tren makinist brövesine sahip olduğunu takip etmekten, bununla ilgili kayıt sistemi oluşturmaktan ve Bakanlık ile veri paylaşım sistemi kurmaktan sorumludur. (4) Tren makinist ehliyeti kişisel emniyet belgesi yerine de geçer. Tren makinistine ayrıca kişisel emniyet belgesi düzenlenmesine gerek yoktur. Ancak kişisel emniyet belgesi kapsamında alınacak eğitim ve sertifikalar bröve belgesine ayrıca eklenir.(...)" hükmüne, 5. maddesinde,Tren makinist ehliyeti almak için mesleğe ilk kez başlayanlar tarafından sağlanması gereken şartlar belirtilmiş, c) bendinde; "Ek-1’de belirtilen sağlık şartlarını taşıdığını belgeleyen sağlık kurulu raporu."na yer verilmiştir. 6. maddesinin 1. fıkrasında, Tren makinist ehliyeti düzenleme yetkisinin Bakanlığa ait olduğu, 7. maddesinde, (1) Tren makinist ehliyetinin, belirtilen şartların sağlandığına dair belgelerin asıllarının Bakanlığa ibraz edilmesi halinde on yıl geçerli olduğu, a) Geçici 1 inci maddenin ikinci fıkrası kapsamında MYK Mesleki Yeterlilik Belgesinden muaf olanlar için ustalık ve/veya mezuniyet belgesi, b) MYK mesleki yeterlilik belgesinden muaf olmayanlardan MYK mesleki yeterlilik belgesi, c) Ek-1’de belirtilen sürelere uygun alınan sağlık kurulu raporu.(...) kuralı getirilmiş, "Tren makinist ehliyetinin askıya alınması ve iptal edilmesi" başlıklı 8. maddesinde, "7 nci maddenin birinci fıkrasının (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen şartların sağlanmadığının ve/veya işletmenin emniyet yönetim sisteminde belirlenen aralıklarla yenileme eğitimlerinin zamanında yapılmadığının Bakanlıkça yapılacak denetimlerde tespit edilmesi durumunda aşağıdaki süreç başlatılır: a) Bakanlık, bu durumu ehliyet sahibine ve ehliyet sahibinin çalıştığı kuruma gerekçesi ile birlikte yazılı olarak bildirerek, ehliyetin geçerliliğini süresiz olarak askıya alır. b) Ehliyeti askıya alınan tren makinistine çalıştığı kurum tarafından cer aracı sevk ve idare görevi verilemez. Bu fıkrada belirtilen şartlar işveren kaynaklı ise makinistin ehliyetinin askı süresince oluşacak maddi kayıplar işveren tarafından karşılanır. (2) Birinci fıkrada belirtilen şartların yeniden sağlanması halinde, ehliyetin askıya alınması durumu ortadan kalkar. (3) Tren makinistinin ehliyeti tam kusurlu olduğu adli makamlarca belgelenmesi kaydıyla, ciddi kazaya sebebiyet vermesi halinde Bakanlık tarafından iki yıl süreyle iptal edilir. Olayın meydana gelmesinden sonra görevden el çektirilen süre bu durumda dikkate alınır. Ancak, ehliyeti iptal edilen makinistin iptal süresinin bitiminden itibaren 7 nci maddenin birinci fıkrasının (b), (c) ve (ç) bentlerinde yer alan hususları yenilemesi gerekir." kuralı yer almıştır.
Yönetmeliğin Ek-1 Tren Makinistliği Ehliyeti Almak İçin Gerekli Sağlık Şartları başlıklı bölümünde; "Tren makinistleri; Kırk beş yaşına kadar (45 hariç) beş yılda bir, Kırk beş (45 dahil) - elli beş (55 hariç) yaş arası üç yılda bir, Elli beş (45 dahil) yaş ve sonrası iki yılda bir, Tam teşekküllü devlet hastaneleri ile devlete ait üniversite hastanelerinden en az göz, kulak burun boğaz, dahiliye, nöroloji, genel cerrahi, psikiyatri, ortopedi ve travmatoloji, kardiyoloji branşlarında periyodik olarak sağlık kontrolü için sağlık kurulu raporu alır.
Alınan raporlarda aşağıdaki şartlar aranır ; 1)(...), 2) Göze ilişkin bilgiler, 3) Raporun sonucunda “Tren Makinisti olarak çalışır.” ibaresinin bulunması, zorunludur." açıklamasına, "Göz" başlığı altında, "Kırılma kusuru değerlendirilmesi" başlıklı kısmında "İshihara testini geçmeleri gerekir. İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz. İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." "Çalışan personelde" başlıklı kısmında, Görme Kuvveti 13/20 nin altında olanlar çalışamaz.

Bir veya iki gözünde intraokuler lens bulunan kişiler iki yılda bir kontrol muayenelerini yaptırıp, bunun belgesini kuruma vermek zorundadırlar. Diğer konularda işe ilk girişteki nitelikleri taşımalıdır." kuralı yer almıştır.
Sözkonusu Yönetmeliğin "Avrupa Birliği mevzuatına uyum" başlıklı 24'üncü maddesinde de, Bu Yönetmeliğin hazırlanmasında, 23/10/2007 tarihli ve 2007/59/AT sayılı Topluluktaki demiryolu sisteminde lokomotifleri ve trenleri çalıştıran tren sürücülerinin sertifikasyonu hakkında, Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifinin dikkate alındığı belirtilmiştir.
2007/59/EC sayılı Direktif; makinistlerin sertifikalandırılmasına ilişkin hususları düzenlenmiştir.
AB Demiryolu Taşımacılığı politikasını oluşturan 3. Demiryolu Paketi: uluslararası yolcu taşımacılığının rekabete açılışı (1 Ocak 2010)-yolcu haklarının düzenlenmesi ve tren mürettebatının/sürücüsünün sertifikalandırılması (AB tren makinisti lisansı) olarak belirlenmiştir.
Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği' nin 4. maddesinin h) Emniyet kritik görevler: Demiryolu taşımacılık faaliyetlerinde, tüm işletmecilerin bünyesinde emniyete doğrudan etki edebilecek unsurlar üzerinde çalışan personelin üstlendiği görevleri, j) Kişisel emniyet belgesi: Demiryolu işleriyle ilgili tüm işletmelerde emniyet açısından kritik görevleri yapacak personelden, Bakanlığın düzenlemelerine uygun olarak yapılacak veya yaptırılacak sınav sonucu başarılı olanlara verilen ve alınması zorunlu belgeyi, 5. maddesinde, (1) Emniyet kritik görevleri yapan personelin, kişisel emniyet belgesi sahibi olması ve görev esnasında kişisel emniyet belgesini yanında bulundurması zorunlu olduğu, "Asgari şartlar"ın belirlendiği 6. maddesinde, (1) (Değişik cümle:RG-18/5/2019-30778) Mesleğe ilk girişte kişisel emniyet belgesi düzenlenecek kişilerde aranacak şartlar ve belgeler belirtilmiş; (...) c) bendinde, Ek-1’de belirtilen sağlık şartlarını belgeleyen sağlık kurulu raporuna yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin "Geçiş süreci hükümleri" başlıklı Geçici 1. maddesinde de, "(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle TCDD ve TCDD Taşımacılık A.Ş. ile diğer demiryolu işletmecileri bünyesinde emniyet kritik görevlerde halen çalışmakta olan personele emniyet yönetim sistemleri kuruluncaya kadar, bir defaya mahsus olmak üzere kişisel emniyet belgesi kendi kurumlarınca düzenlenerek verilir. Ancak, kurumlar kişisel emniyet belgelerinin Ek-1 ve Ek-2’deki gerekliliklere göre geçerliliğinin sürekli olarak takip edileceği sistemi oluşturur ve takip eder. Mevcut çalışan personelden 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen şart aranmaz." hükmü yer almıştır. Yönetmeliğin eki 1 de ise Tren Makinist Yönetmeliği'nin ek-1 de yapılan düzenlemeyle aynı nitelikte bir düzenleme yapılmıştır.
Yayımı tarihinde yürürlüğe giren bu Yönetmelik ile halen çalışmakta olan personele emniyet yönetim sistemleri kuruluncaya kadar bir defaya mahsus olmak üzere kişisel emniyet belgesinin kendi kurumlarınca düzenlenerek verileceği belirtilmiş, ancak kişisel emniyet belgelerinin Ek-1 deki gereklilikler yönünden idarece geçerliliklerini sürekli olarak takip etme mecburiyeti de getirilmiştir. Dolayısıyla sağlık kontrolü ve sağlık kontrolü içerisinde yer alan göz sağlığı ve gözün sağlıklı olup olmadığının tespiti için incelenmesi gereken hususlardan olan renk körlüğü değerlendirmesi ve bunun sürekli olarak takip edilmesi idareye getirilen bir yükümlülüktür. Kaldı ki ek-1 düzenlemede de çalışan personel için de ilk işe girişteki şartların aranacağı açıkça belirtilmiştir.
Bu kapsamda; ulusal demiryolu ağı üzerinde, demiryolu taşımacılık faaliyetlerinde bulunacak kuruluşlarda görev yapacak olan; tren makinistinin görevini, emniyetli bir şekilde yapabilmesi için asgari mesleki yeterlilikleri, sağlık şartları, çalışma saatleri ve tren makinist ehliyeti verilmesine esas bilgi ve belgelerle ile ilgili usul ve esasların belirlenmesine ihtiyaç duyulması üzerine, 23/10/2007 tarihli ve 2007/59/AT sayılı Topluluktaki demiryolu sisteminde lokomotifleri ve trenleri çalıştıran tren sürücülerinin sertifikasyonu hakkında, Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi dikkate alınarak, Tren Makinist Yönetmeliği uygulamaya konulmuş olup; söz konusu düzenleme ile, makinist ehliyeti almak için gerekli olan asgari şartlara yer verilmiş; ehliyetin düzenlenmesi, geçerlilik süresi, ehliyetin askıya alınması, iptal edilmesi ve yenilenmesi ile ilgili kurallar belirlenmiş; aynı şekilde devamında tren makinist brövesi ile ilgili genel hususlar, asgari şartlar, yetki kategorileri, geçerliliği, çalışma saatleri, denetimler, idari ve cezai yaptırımlar düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen hükümlerin değerlendirilmesinden görüleceği üzere; Türkiye sınırları içindeki demiryolu taşımacılığında emniyetin geliştirilmesi, iyileştirilmesi, izlenebilmesi ve denetlenebilmesinin sağlanması ve sorumlulukların belirlenmesi için hazırlanan Demiryolu Emniyet Yönetmeliğinde belirtilen kurallara da uygun olarak, tren makinistlerinin ruhsal, fiziksel ve mesleki yeterliliklerinin mesleğe başlanılmasından itibaren icra edildiği her aşamada ölçülmesi, can ve mal güvenliğinin gereğidir.
Uluslararası Sözleşmelerde ve Konsey Direktifinde öngörülen kriterler dikkate alınarak; demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında kapsamlı olarak uygulanmasını sağlamakla yükümlü bulunan idare tarafından uygulamaya konulan, tren makinistlerinin ulusal demiryolunda çalışabilmesi için bilgi ve tecrübeye sahip, fiziksel ve ruhsal yönden sağlıklı olduklarının belgelenmesi, çalışma saatlerinin İş Kanunu hükümlerine uygun olarak belirlenmesi amacıyla, belirli aralıklarla yenileme eğitimlerinin yapılması ve belli süre sonunda ehliyetin yenilenmesi şeklinde yapılan düzenlemenin, Avrupa Birliği ve uluslararası kriterlere uygun olduğu sonucuna varılmış, dava konusu edilen Tren Makinist Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin ek-1 kısmında "Göz" başlığı altında yer alan "kırılma kusuru değerlendirilmesi" kısmının ve Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin ek-2 kısmında (A) Grubu Göz kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü giren lens ve gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." düzenlemesinde üst hukuk normuna, Kanunun bu konudaki temel kurallarına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
Davacının makinistlik yapmasına olanak kalmaması üzerine bulunduğu derece ve kademedeki saat ücreti ile terfi tarihinde değişiklik yapılmadan öğrenim durumuna uygun sanat koluna yerleştirilmesi amacıyla Lokomotif tamirciliğine atandığı dikkate alındığında, anılan Yönetmelik kuralları dayanak alınarak davacıya Tren Makinist Ehliyeti verilmemesine ve renk körlüğü bulunan makinistlerin görevinin askıya alınmasına ilişkin ...tarih ve ...sayılı işlemde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava dosyasının incelenmesinden;
1- Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi'nde, Yönetim Kurulunun ...tarih ve ...sayılı Kararı ile yapılan değişiklikle, asil personelden, başmakinist, ehliyet ve/veya brövesi olanlar, hareket memuru, hat bakım onarım memuru, istasyon şefi, kataner hatlarına enerji verme kesme işlemi yapanlar, kondüktör, makinist, makinist işçisi, mekanik vasıta operatörü, mekanik vasıta, tesis, cihaz ve vinç operatörü, tesisler şefi, tesisler sürveyanı, trafik kontrolorü, tren şefi, tren teşkil memuru, tren teşkil işçisi, yht makinisti, yol bakım onarım postabaşısı, yol bakım onarım şefi, yol ve geçit kontrol memuru, yol kontrol işçisi, yol sürveyanı olarak görev yapanların kesinlikle ishihara testi ile renkleri ayırım muayenesine tabi tutulacağı, Yönergenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bu unvanlarda ilk işe girecek olanların ishihara testine göre renk körlüğü mevcut ise çalışamayacağı hususlarının düzenlendiği, ancak Yönerge'nin Geçici 1. maddesinde, 10/08/2009 - 03/05/2013 tarihleri arasında renk körlüğü giderici lensle işe girenlerin periyodik muayenelerinin işe girdikleri tarihte yürürlükteki Yönerge hükümlerine uygun olarak yapılacağı düzenlemesine yer verilerek bu tarihler arasında işe alınan renk körlerinin mevcut hukuki durumlarının korunduğu,
2- 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği ile Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nde, işe ilk girişte ishihara testi uygulanacağının ve bu teste renk körlüğünü giderici lens kullanarak girilemeyeceğinin düzenlendiği, ancak ishihara testinden geçemeyenlerin çalışamayacaklarına yönelik bir kısıtlama getirilmeyerek renk körlüğünü giderici lensle çalışmaya devam edebileceklerinin zımnen kabul edildiği, ayrıca halihazırda çalışan personel yönünden de bu niteliklerin arandığının atıf yapmak suretiyle belirtildiği,
3- 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen "tren makinisti hariç" ibaresi ile tren makinistlerinin Yönetmelik kapsamından çıkarıldığı,
4- 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin Ek-1 sayılı ekinde, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle yapılan değişiklikle, ishihara testinden geçemeyenlerin tren makinisti olarak çalışamayacağı düzenlemesinin getirildiği,
5- TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu'nun 28/05/2018 tarihli Kararı ile yayımlanan Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi'nde, mülga Yönerge'de yer alan renk körü tren makinistlerinin mevcut hukuki durumlarının korunacağı yönündeki düzenlemeye yer verilmediği,
6- TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Yönetmeliklerde ve Yönerge'de yapılan değişiklikler neticesinde renk körlüğü bulunan personelin makinist olarak çalışma imkanı ortadan kalktığından, süreç hakkında yeni bir düzenleme gerçekleşinceye kadar, renk körlüğü tanısı bulunan makinist personele cer araçlarının sevk ve idaresinde görev verilmemesi gerektiğinin bildirildiği,
7- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işlemi ile renk körlüğü bulunan makinistlerin hiçbir şekilde çalıştırılamayacağının belirtildiği,
8- Davacı tarafından kendisine tren makinist ehliyeti verilmesi talebiyle yapılan 10/06/2019 tarihli başvurunun reddedilmesi üzerine, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işleminin, TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün ...tarih ve ...sayılı işleminin, 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "Göz" başlığı altındaki "Kırılma kusuru değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." ibarelerinin, 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "(A) Grubu" başlığı altındaki "Göz" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler A grubunda çalışamazlar." ibarelerinin iptali istemiyle 07/08/2019 tarihinde görülmekte olan davanın açıldığı,
9- 15/10/2019 tarihinde TCDD Genel Müdürlüğü ve davalı TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü de dahil olmak üzere TCDD bağlı ortaklıkları işyerlerine ilişkin olarak Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye Demiryolu İşçileri Sendikası (Demiryol-İş) arasında imzalanan 28. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin Geçici 1. maddesinin 2. fıkrasında, 10/08/2009 - 03/05/2013 tarihleri arasında renk körlüğü giderici lensle işe alınan makinistlerin hak kaybına uğramamaları için, sanat kolu değiştirilmemiş olanların bulundukları derece ve kademedeki saat ücreti ile terfi tarihinde değişiklik yapılmadan mezun oldukları meslek lisesi veya meslek yüksek okulu bölümlerine uygun sanatkar işçilik sanat koluna geçirilmelerinin kararlaştırıldığı,
10- Davalı TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü İnsan Kaynakları Dairesi Başkanlığının ...tarih ve ...sayılı yazısı ile Toplu İş Sözleşmesi gereği, Makine Meslek Yüksek Okulu mezunu olan davacının lokomotif tamirciliği sanat koluna atandığı, görülmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
1- Dava Açma Süresi Yönünden:
Davalı idareler tarafından, davanın süresinde açılmadığı ileri sürülmüş ise de; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işlemi ile TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün ...tarih ve ...sayılı işleminin, dava konusu edilen Yönetmelik hükümlerine dayanılarak tesis edildiği görüldüğünden, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 4. fıkrası uyarınca anılan işlemle birlikte Yönetmelik hükümlerinin de dava konusu edilebileceği açık olup, 12/06/2019 tarihli işleme karşı 60 günlük dava açma süresi içinde, 07/08/2019 tarihinde açıldığı görülen bakılmakta olan davanın süresinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla, anılan iddia yerinde görülmemiştir.

2- Dava Ehliyeti Yönünden:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesi, 1. fıkrası, (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçesinin, davacının dava açma ehliyeti olup olmadığı yönünden inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesi, 1. fıkrası, (b) bendinde, davacının, iptali istenen işlem yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığında davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verilmiştir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören kanun koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.

İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
Bununla birlikte, iptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan, meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.
31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen "tren makinisti hariç" ibaresi ile tren makinistlerinin Yönetmelik kapsamından çıkarıldığı ve anılan Yönetmelik hükümlerinin davacıya tren makinist ehliyeti verilmemesi yolunda tesis edilen işlemlere de dayanak olarak alınmadığı görülmektedir.
Bu nedenle, 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği hükümlerinin davacının hak ve menfaatlerini doğrudan etkilemediği açık olduğundan; davacının, Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin Ek-1 sayılı ekinde yer alan düzenlemelerin iptalini istemekte kişisel, güncel ve meşru menfaatinin olmadığı sonucuna varılmıştır.

ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte bulunan haliyle, 478. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek ve giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin diğer ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak; (d) bendinde, demiryolu altyapı işletmecileri ve demiryolu tren işletmecileri ile demiryolu taşımacılığı alanında organizatör, acente, komisyoncu, gar veya istasyon işletmecisi ve benzeri faaliyette bulunanlar ile makinistler başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek konusunda, mülga Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğüne yetki verilmiştir. 17/01/2020 tarih ve 31011 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik sonucu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 477. maddesi ile anılan yetki Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğüne verilmiştir.
Tren makinistinin görevini, emniyetli bir şekilde yapabilmesi için asgari mesleki yeterlilikleri, sağlık şartları, çalışma saatleri ve sahip olması gereken belgeler ile ilgili usul ve esasları belirlemek amacıyla düzenlenen ve 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin, 30/12/2017 tarih ve 30286 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 3. maddesinin 1. fıkrasının (t) bendinde, "Tren makinisti"nin, yasalarla belirlenmiş çalışma süresi ve çalışma kuralları içerisinde emniyetli, konforlu ve ekonomik bir şekilde, iş sağlığı ve güvenliği, çevre ve kalite standartları ile mevzuatlara, iş talimatına uygun olarak, hazırlanmış cer araçlarını ile treni teslim alan, süren, sevk ve idare eden nitelikli teknik kişiyi; (u) bendinde, "Tren makinist brövesi"nin, bir tren makinistinin, hangi demiryolu hatları üzerinde tren sürmeye ve hangi cer araçlarını sevk ve idare etmeye yetkisi olduğunu kanıtlayan belgeyi; (ü) bendinde, "Tren makinist ehliyeti"nin, bir tren makinistinin, mesleğini emniyetli bir şekilde yapabilmesi için gerekli olan sağlık şartlarına, psikoteknik ve mesleki yeterliliklere sahip olduğunu kanıtlayan belgeyi ifade edeceği düzenlenmiş; 4. maddesinin 1. fıkrasında, "Tren makinistinin cer aracı sevk ve idaresi yapabilmesi için, tren makinist ehliyeti ve tren makinist brövesi sahibi olması zorunludur." düzenlemesine; tren makinist ehliyeti almak için gereken asgari şartlar ve belgelerin düzenlendiği 5. maddesinde, "(1) Tren makinist ehliyeti almak için mesleğe ilk kez başlayanlar tarafından sağlanması gereken şartlar aşağıda belirtilmiştir:
...
c) Ek-1’de belirtilen sağlık şartlarını taşıdığını belgeleyen sağlık kurulu raporu...." düzenlemesine; 6. maddesinin 1. fıkrasında, "Tren makinist ehliyeti düzenleme yetkisi Bakanlığa aittir." düzenlemesine; 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Tren makinist ehliyeti, aşağıda belirtilen şartların sağlandığına dair belgelerin asıllarının Bakanlığa ibraz edilmesi halinde on yıl geçerlidir:
a) Geçici 1 inci maddenin ikinci fıkrası kapsamında MYK Mesleki Yeterlilik Belgesinden muaf olanlar için ustalık ve/veya mezuniyet belgesi.
b) MYK mesleki yeterlilik belgesinden muaf olmayanlardan MYK mesleki yeterlilik belgesi.
c) Ek-1’de belirtilen sürelere uygun alınan sağlık kurulu raporu.
ç) Ek-2’de belirtilen sürelere uygun alınan psikoteknik değerlendirme raporu." düzenlemesine; 8. maddesinin 1. fıkrasında, "7 nci maddenin birinci fıkrasının (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen şartların sağlanmadığının ve/veya işletmenin emniyet yönetim sisteminde belirlenen aralıklarla yenileme eğitimlerinin zamanında yapılmadığının Bakanlıkça yapılacak denetimlerde tespit edilmesi durumunda aşağıdaki süreç başlatılır:
a) Bakanlık, bu durumu ehliyet sahibine ve ehliyet sahibinin çalıştığı kuruma gerekçesi ile birlikte yazılı olarak bildirerek, ehliyetin geçerliliğini süresiz olarak askıya alır.
b) Ehliyeti askıya alınan tren makinistine çalıştığı kurum tarafından cer aracı sevk ve idare görevi verilemez. Bu fıkrada belirtilen şartlar işveren kaynaklı ise makinistin ehliyetinin askı süresince oluşacak maddi kayıplar işveren tarafından karşılanır." düzenlemesine; 24. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin hazırlanmasında, 23/10/2007 tarihli ve 2007/59/AT sayılı Topluluktaki demiryolu sisteminde lokomotifleri ve trenleri çalıştıran tren sürücülerinin sertifikasyonu hakkında, Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi dikkate alınmıştır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Yönetmelik ekinde yer alan ve 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle bütünüyle değiştirilen "Tren Makinistliği Ehliyeti Almak İçin Gerekli Sağlık Şartları" başlıklı Ek-1'in "Göz" başlığı altındaki "Mesleğe İlk Girişte: Görme kuvvetleri değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmında,
"(Gözlüksüz veya kırılma kusuru varsa gözlükle değerlendirme yapılabilir.)
Bir göz tam 10/10
Diğer göz 5/10
Veya her iki gözün toplamı 15/20 üstünde olanlar çalışabilir.
Görme kuvveti 15/20 nin altında olanlar çalışamaz.
Gözlük kullananlar yedek gözlük taşımak zorundadırlar.
Görüş alanı tam olmalıdır." düzenlemesine; "Mesleğe İlk Girişte: Kırılma kusuru değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmında,
"5 Diyoptri hipermetrop
8 Diyoptri miyop
3 Diyoptri basit veya bileşik astigmatizmaların üzerindeki kırılma kusuru olanlar çalışamazlar.
(Çalışma sırasında renkli kontakt lens ve ışıkla koyulaşan lenslere izin verilmez.)
İshihara testini geçmeleri gerekir.
İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz.
İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." düzenlemesine; "Çalışan personelde" alt başlıklı kısmında,
"Görme Kuvveti 13/20 nin altında olanlar çalışamaz.
Bir veya iki gözünde intraokuler lens bulunan kişiler iki yılda bir kontrol muayenelerini yaptırıp, bunun belgesini kuruma vermek zorundadırlar. Diğer konularda işe ilk girişteki nitelikleri taşımalıdır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Avrupa Topluluğundaki demiryolu sisteminde lokomotifleri ve trenleri işleten tren makinistlerinin sertifikalandırılmasına ilişkin koşul ve prosedürleri ortaya koymak amacıyla 03/12/2017 tarih ve L. 315/51 sayılı Avrupa Birliği Resmi Gazetesi'nde yayımlanan 23/10/2007 tarihli ve 2007/59/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi'nin "Tıbbi Gereksinimler" başlıklı Ek-II sayılı ekinin, "Genel Şartlar" başlıklı 1. maddesinin, "Görüş" başlıklı 1.2. alt maddesinde, görmeyle ilgili olarak uyulması gereken hususlara yer verilmiştir. Direktifte, normal renkli görme bakımından, ishihara gibi tanınmış bir testin yanı sıra gerekirse başka bir tanınmış testin kullanılması gerektiği; renk sinyallerinin tanınması bakımından, testin, göreceli farklılıklara değil, tek renklerin tanınmasına dayalı olması gerektiği; renkli kontak lenslere ve fotokromatik lenslere izin verilmeyeceği, UV filtreli lenslere izin verileceği kurallarına yer verilmiştir.
I. Tren Makinist Yönetmeliğinin Ek-1 Sayılı Ekinin "Göz" Başlığı Altındaki "Kırılma kusuru değerlendirilmesi" Alt Başlıklı Kısmında Yer Alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." İbarelerinin İncelenmesi:
Dava konusu düzenlemeler uyarınca, renk körlüğünün, gerek tren makinistliği mesleğine ilk girişte, gerekse halihazırda tren makinisti olarak görev yapanlar yönünden engel teşkil ettiği, dava konusu Yönetmelik değişikliği öncesinde mevzuatın izin vermesi nedeniyle renk körü iken işe alınan tren makinistlerinin, renk körlüğünü giderici lensle dahi tren makinisti olarak çalışabilmelerine izin verilmediği görülmektedir.
Davalı idareler tarafından, tren trafiği uygulamalarında kullanılan trafik lambalarında, ışıklı bildirimlerin farklı çalışma prensibine sahip olması nedeniyle lamba sırasına göre tahmin imkanının bulunmadığı, ayrıca trafik ışıklarının yanı sıra raylar ve trafikteki diğer argümanlarda da yanıp sönen ışıklarla uyarı lambalarının kullanıldığı, dolayısıyla demiryolu aracını kullanan operatör ve diğer teşkil işçilerinin renk ayrımını net bir şekilde yapması gerektiği, renk körü makinistlerin çalışması veya çalıştırılmasının emniyetli bir işletmecilik açısından uluslararası mevzuatta da uygun görülmediği, dava konusu düzenlemenin de bu doğrultuda yapıldığı savunulmaktadır.
Davalı idarelerce, dava konusu düzenlemenin hazırlanmasında dikkate alındığı belirtilen ve Yönetmeliğin 24. maddesinde de atıfta bulunulan 23/10/2007 tarihli ve 2007/59/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifinin "Tıbbi Gereksinimler" başlıklı Ek-II sayılı ekinin "Görüş" başlıklı 1.2. alt maddesinde, normal renkli görmenin ishihara gibi tanınmış bir testin yanı sıra gerekirse başka bir tanınmış testin kullanılması, renk sinyallerinin tanınmasına yönelik testlerin tek renklerin tanınmasına dayalı olması gerektiği kurallarına yer verilmiştir. Dolayısıyla uluslararası mevzuat yönünden de renk körlüğünün tren makinistliğine engel hal olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda, renk körü olduğu konusunda şüphe bulunmayan davacının, dava konusu düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükteki mevzuata uygun bir şekilde tren makinisti olarak çalışmasının, dava konusu düzenleme sonrasında da tren makinisti olarak çalışması bakımından kendisine bir kazanılmış hak tanıyıp tanımadığının incelenmesi gerekmektedir.
Hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biri de kazanılmış haklara saygı gösterilmesidir. Kazanılmış haklara saygı, hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucudur. Kazanılmış hak kişinin bulunduğu statüden doğan, tahakkuk etmiş, kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haktır (AYM, E.2017/20, K.2018/75, 05/07/2018, § 33).
Bununla birlikte, hakların, kazanılmış hak olarak korunmasının da sınırları bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesince, kamu düzeni, genel sağlık gibi haklı nedenlerle daha önce elde edilmiş bir hakkın kullanımı yönünden getirilen ek koşulların mevcut hak sahipleri yönünden gözetilebilmesinin mümkün olduğu belirtilerek, değiştirilen kuralın kazanılmış haklar yönünden dahi etkili olabileceği kabul edilmiştir (AYM, E.2016/133, K.2017/155, 15/11/2017, §.97).
Ancak kazanılmış hakların korunmasının sınırlarını çizen yukarıdaki unsurların alanına giren her olayda hakkın tüm boyutlarının (geçmişte doğurduğu parasal hak gibi geçmişte kalan sonuçlar ile geleceğe yönelik olan etkiler) mutlaka korunmayacağını söylemek de mümkün değildir.
Bu bağlamda, davacının yürürlükteki mevzuata uygun bir şekilde tren makinisti olarak çalışmaya başladığı, böylelikle tren makinistliği statüsünün kendisi açısından kesinleşerek kazanılmış hak teşkil ettiği anlaşılmakta ise de; demiryolu taşımacılığının emniyetli bir şekilde sürdürülebilmesinde, davacının tren makinisti olarak çalışmasından elde edeceği bireysel (subjektif) menfaati aşan üstün kamu yararı bulunduğu açıktır. Bu nedenle, davacının tren makinisti olarak çalışmasını yasaklayan dava konusu kurallarda hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır.
Her ne kadar davacı tarafından, renk körlüğünü giderici lens kullanılarak tren makinisti olarak çalışmakta sakınca bulunmadığı ileri sürülmekte ise de; demiryolu emniyetinin ve dolayısıyla insan hayatının söz konusu olduğu bir alanda bünyesinde risk barındıran durumlardan (örneğin, seyir esnasında lens nedeniyle gözde meydana gelecek herhangi bir olumsuzluk sonucu görüşün engellenmesi veya azalması) olabildiğince kaçınılması gerektiğinden, davacının bu iddiasına itibar etmek mümkün değildir. Ayrıca, renk körü olan makinistlerin lens kullanarak çalışabilmeleri halinde, lens kullanılıp kullanılmadığının her sefer öncesinde denetlenmesi gerekecek ve bu durumda da bahse konu kapsamdaki makinistleri çalıştıran demiryolu tren işletmecileri ile davalı idarelere uygulanması zor bir külfet yüklenecektir.
Öte yandan, kamu güvenliğine yönelik üstün kamu yararının, davacının mevcut kazanılmış hakkını tüm boyutlarıyla ortadan kaldırdığından söz etmek de olanaklı değildir. Aksi yorum, davacının bireysel yararı ile kamu yararı arasında makul dengenin kurulamamasına ve davacıya aşırı külfet yüklenmesine yol açacaktır. Bu açıdan, ölçülülük ilkesi çerçevesinde davacının bireysel yararının da gözetilmesi ve kazanılmış hakkının parasal ve özlük haklar yönünden korunması bir zorunluluktur.
Nitekim, TCDD Genel Müdürlüğü ile bağlı ortaklıkları (TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü dahil) işyerlerine ilişkin olarak Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye Demiryolu İşçileri Sendikası (Demiryol-İş) arasında 15/10/2019 tarihinde imzalanan 28. Dönem Toplu İş Sözleşmesine konulan hüküm ve bu hükme istinaden davalı TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün 18/11/2019 tarihli işlemi ile tren makinisti unvanıyla çalışamayacak olan davacının kadro derece ve kademesi ile parasal haklarının korunduğu görülmektedir.
Bununla birlikte, davacı tarafından, tren makinisti olarak çalışamaması neticesinde maddi olarak kayba uğradığı ileri sürülerek tazminat davası açılması da mümkündür.
Bu itibarla, demiryolu ulaşımının güvenli ve kaliteli bir şekilde verilmesini sağlamak, bu kapsamda söz konusu alanda görev yapacak makinistlerin başta güvenlik olmak üzere taşımaları gereken fiziki ve mesleki yeterlilik şartlarını belirlemek ve gerekli yeterliliği sağladığını tespit ettiklerini yetkilendirmek ile görevli ve yetkili bulunan davalı Bakanlık tarafından, kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun olarak tesis edildiği görülen dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmemiştir.
II. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işlemi ile TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin incelenmesi:
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işlemi ile renk körlüğü bulunan makinistlerin hiçbir şekilde çalıştırılamayacağının belirtildiği, TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile de Yönetmeliklerde ve Yönerge'de yapılan değişiklikler neticesinde renk körlüğü bulunan personelin makinist olarak çalışma imkanı ortadan kalktığından, süreç hakkında yeni bir düzenleme gerçekleşinceye kadar, renk körlüğü tanısı bulunan makinist personele cer araçlarının sevk ve idaresinde görev verilmemesi gerektiğinin bildirildiği görülmektedir.
Buna göre, Tren Makinist Yönetmeliğinin hukuka uyarlılığı yukarıda tespit edilen hükümleri gereğince tesis olunduğu anlaşılan dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin iptali istenilen düzenlemeleri yönünden DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE, oy birliğiyle,
2. 31/12/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin, 18/05/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "Göz" başlığı altındaki "Kırılma kusuru değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testini geçmeleri gerekir.", "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." ve "İshihara testinden geçemeyenler tren makinisti olarak çalışamazlar." ibareleri ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işlemi ve TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi yönünden DAVANIN REDDİNE, oy çokluğuyla,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 14/11/2023 tarihinde karar verildi.

(X)-KARŞI OY :

Tren Makinist Yönetmeliğinin dava konusu düzenlemelerinde, renk körü olarak işe alınan tren makinistlerinin, renk körlüğünü giderici lensle dahi tren makinisti olarak çalışabilmelerinin engellendiği görülmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, renk körü olduğu konusunda şüphe bulunmayan davacının, dava konusu düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükteki mevzuata uygun bir şekilde tren makinisti olarak çalışmasının, tren makinisti olarak çalışmak bakımından kendisine bir kazanılmış hak tanınmasını gerektirip gerektirmediğinin incelenmesi gerekmektedir.
Hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biri de kazanılmış haklara saygı gösterilmesidir. Kazanılmış haklara saygı, hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucudur. Kazanılmış hak kişinin bulunduğu statüden doğan, tahakkuk etmiş, kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haktır. (AYM, E.2017/20, K.2018/75, 05/07/2018, § 33).
Her ne kadar davalı idarece, renk körü olanların tren makinistliği yapmasının demiryolu emniyeti bakımından sakıncalı olduğu ileri sürülmekteyse de; yürürlükte olan mevzuata uygun bir şekilde işe alınıp yıllarca sorunsuz bir şekilde çalıştığı görülen davacının, renk körlüğünü giderici lensle çalışmasının, görme kuvveti bozukluğu nedeniyle gözlük veya lens kullananlardan farklı değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir.
Bu nedenle, tren makinisti olarak görev yapmak bakımından davacının kazanılmış haklarının korunması gerektiği sonucuna varıldığından, kazanılmış hakların korunması bakımından düzenleme içermediği görülen Tren Makinist Yönetmeliğinin dava konusu kurallarının eksik düzenleme nedeniyle, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın bila tarih ve 36873 sayılı işlemi ile TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin de hukuka aykırılığı tespit edilen düzenlemeye dayalı olarak kazanılmış haklar gözetilmeksizin tesis edilmiş olmaları nedeniyle iptali gerektiği oyuyla Daire kararının anılan kısımlarına katılmıyorum.