DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2023/3226 E.  ,  2024/5510 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/3226
Karar No : 2024/5510

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Köyü Muhtarlığı
VEKİLİ : Av. ...

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı / ...
VEKİLİ : Av. ...

DİĞER DAVALILAR: 1- ... Bakanlığı / ...
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

2- ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI YANINDA MÜDAHİLLER: 1- ... Sanayi Bölgesi
VEKİLİ : Av....

2- ... Belediye Başkanlığı / ...

İSTEMİN_KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Organize Sanayi Bölgesi kurulması amacıyla ... ili, ... ilçesi, ... Köyü sınırları içerisinde yer alan taşınmazları da kapsayan yaklaşık 79 hektarlık alandaki arazilerin tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin işlemlerin, bu işlemlere dayanak teşkil eden Yer Seçim Komisyonu kararının, taşınmazların kullanımına ilişkin olarak alınan kamu yararı kararının ve Organize Sanayi Bölgesi kurulması yönünde verilen kesin kararın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 17/12/2020 tarihli Yer Seçim Komisyonu kararı, kamu yararı kararı verilmesine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı işlemi ve Organize Sanayi Bölgesi Kuruluş Protokolünün onaylanılarak OSB kurulmasına yönelik tesis edilen Sanayi ve Teknoloji Bakanının ...tarih ve E-... sayılı işlemi yönünden davanın reddine, mera tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden ise derdestlik nedeniyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile ... İdare Mahkemesi kararının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı işleme ilişkin kısmının kaldırılmasına, anılan işlemin iptaline, dava konusu diğer işlemlere ilişkin kısım yönünden ise istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI:
1- Davacı tarafından, alternatif alan araştırmasının yeterli şekilde yapılmadığının tespit edilmesinin diğer işlemlerin de iptalini gerektirdiği, bu gerekçeyle Yer Seçimi Komisyon kararı ve kamu yararı kararının da iptal edilmesinin zorunlu olduğu, bilirkişi raporunun sadece idarelerin lehine olan kısımlarının dikkate alındığı, dava konusu yerde OSB kurulmasının tarım ve hayvancılığı olumsuz etkileyeceğinin raporda açıkça belirtildiği, mera alanlarının tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin işleme karşı açılan davada dosyaya sunulan bilirkişi raporunda da dava konusu yerde OSB kurulmasının tarım ve hayvancılığı olumsuz etkileyeceği belirtilerek olumsuz mütala verildiği, işlemlerde kamu yararı bulunmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının aleyhine olan kısımlarının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
2- Davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından, Bölge İdare Mahkemesince kesin olarak karar verilmesinin yerinde olmadığı, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesi kapsamında kararın temyize açık olması gerektiği, dava konusu zincir işlemlerin en sonuncusunun Bakanlıkları işlemi olduğu, alternatif alan konusundaki araştırmanın İl Toprak Koruma Kurulu kararıyla OSB alanında kalan tarım alanlarının tarım dışı kullanılması taleplerinin değerlendirilmesi aşamasında yapılması gerektiği, Bölge İdare Mahkemesince tahsis amacı değişikliği ve yer seçim işlemi hukuka uygun bulunurken OSB kuruluş protokolünün onaylanması işleminin alternatif alan araştırmasının eksik yapıldığı gerekçesiyle iptal edilmesinin çelişkili olduğu, Bakanlıkları işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.

KARŞI TARAFLARIN SAVUNMALARI :
1 - Davacı tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararının kesin olduğu, davalı idarenin temyiz isteminin reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
2- Davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, davalı Tarım ve Orman Bakanlığı ve davalı yanında müdahil ...-... Karma Organize Sanayi Bölgesi tarafından davacının temyiz isteminin reddine karar verilmesi gerektiği savunulmakta olup, davalı ... Valiliği ve davalı yanında müdahil ... Belediye Başkanlığı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ :.Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görülmekle yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz" başlıklı 46. maddesinin birinci fıkrasının (g) ve (m) bentleri kapsamında temyize tabi olduğuna karar verilerek, temyiz istemlerinin esasının incelenmesine geçildi, gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
... Valiliği İl Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile ... ili, ... ilçesi, ... Mevkiinde bulunan 790.597,00 m² arazide ... Karma Organize Sanayi Bölgesi kurulması Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından talep edilmiş, bahse konu talep üzerine yer seçimi çalışması yapılmış, akabinde 17/12/2020 tarihli Yer Seçim Komisyonu Raporu hazırlanmış ve yaklaşık 79 hektar alanın ... Organize Sanayi Bölgesi yeri olarak belirlenmesinin uygun olduğuna karar verilmiştir.
Organize Sanayi Bölgesi kurulması planlanan alanda bulunan mera vasıflı ... ada ... ve ... parseldeki taşınmazların tamamının ve ... ada ... parseldeki taşınmazın 98.889,82 m²'lik kısmının mera tahsis amacı değişikliğinin yapılması istemiyle başvuruda bulunulması üzerine... tarih ve ... sayılı ... Mera Komisyonu kararı ile mera tahsis amacının değiştirilmesinin uygun olduğuna karar verilmiştir.
Yine Organize Sanayi Bölgesi kurulması planlanan alanda tarım arazilerinin yer alması nedeniyle tarım dışı kullanılmasına izin verilmesinin istenilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı ... İl Toprak Koruma Kurulu kararıyla, alternatif alan bulunmadığı kanaatine varılarak 79 hektar alan içerisinde yer alan tarım arazisi özelliğindeki toplam 41,072971 hektar alanın toprak koruma projesi hazırlanması şartıyla tarım dışı kullanılması talebinin uygun olduğuna oy çokluğuyla karar verilmiştir.
Daha sonra,... tarih ve E-... sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Oluru ile 79,02 hektar büyüklüğündeki alanın tarım arazisi niteliğinde olan 41,072971 hektarlık kısmı için ... ... OSB alanının uygulanmasına ilişkin kamu yararı kararı alınmış ve ... tarih ve ... sayılı yazı ile Tarım ve Orman Bakanlığına bildirilmiş, Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı Bakan Oluru ile 41,072971 hektarlık alanın talep edilen amaç doğrultusunda kullanılmasına izin verilmiştir.
Bilahare alınan kararları takiben hazırlanan OSB Kuruluş Protokolünün ... Valiliğinin... tarih ve ... sayılı yazısı ekinde Bakanlığa gönderilmesi üzerine Sanayi ve Teknoloji Bakanının ... tarih ve E-... sayılı Oluru ile Organize Sanayi Bölgesi Kuruluş Protokolü onaylanmıştır.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Kanunun uygulanmasında; ...h) Organize Sanayi Bölgesi (OSB): Sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla, sınırları tasdik edilmiş arazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dâhilinde gerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destek alanları ve teknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemler dâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve bu Kanun hükümlerine göre kurulan, planlanan ve işletilen, kaynak kullanımında verimliliği hedefleyen mal ve hizmet üretim bölgelerini, ı) OSB alanı: Yer seçimi sonucunda sınırları tasdik edilmiş alanlar ile onaylı sınır kapsamında belirlenen alanların bütününü, ... ifade eder.
",
"Yer seçimi, kuruluş ve planlama" başlıklı 4. maddesinde; "OSB, yer seçimine ilişkin yönetmeliğe göre uygun görülen yerlerde Bakanlığın onayı ile kurulur. OSB’lere ait yer seçimi, Bakanlığın koordinatörlüğünde ilgili kurum ve kuruluşların temsilcilerinin katılımıyla oluşan yer seçimi komisyonunun yerinde yaptığı inceleme sonucunda, varsa üst ölçekli plan kararları dikkate alınarak yapılır. Komisyonda kararlar oybirliği ile alınır. Oybirliği sağlanamaması durumunda yer seçimi ile ilgili nihai karar, yönetmelikte belirlenen esaslar doğrultusunda Bakanlıkça verilir. Mevzuat gereğince korunması gereken ve sanayi tesislerinin kurulmasına izin verilmeyen alanlar OSB yeri olarak incelemeye alınmaz. ... Seçilen alanda özel mülkiyette olan araziler bulunması hâlinde bu araziler rızaen satın alma veya kamulaştırma yoluyla iktisap edilir. Bu nitelikte taşınmazlar hakkında 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri uygulanır. ...",
"Nitelikleri" başlıklı 5. maddesinde; "OSB, müteşebbis heyetin veya genel kurulun vereceği karar üzerine yönetim kurulunun başvurusu üzerine Bakanlıkça verilen kamu yararı kararı ve sınırları belirlenmiş yetki çerçevesinde kamulaştırma işlemleri yaptırabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir. OSB; kamulaştırma işlemlerini Valilik, İl Özel İdaresi, Belediye veya Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına yaptırabilir. ...",
"Bakanlığın yetkileri" başlıklı 23. maddesinde ise; "OSB kuruluş protokolü, OSB’nin oluşumuna katılan kurum veya kuruluşlarca hazırlanır ve Bakanlıkça onaylanır. Bakanlık gerekli gördüğü hâllerde veya şikayet üzerine OSB’lerin ve OSBÜK’ün her türlü hesap ve işlemlerini denetlemeye ve tedbirler almaya yetkilidir. ..." hükümlerine yer verilmiştir.
02/02/2019 tarih ve 30674 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Organize Sanayi Bölgeleri Yer Seçimi Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelikte geçen; ... b) Etüt: Yer seçimi öncesinde Bakanlık tarafından yapılan yer seçimi etüdünü, ...f) Öneri alan: OSB kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerce yer seçimi talebinde önerilen alanı, ... ifade eder.",
"Yer seçimi talebi ve Bakanlıkça yapılacak ön değerlendirme" başlıklı 4. maddesinde; "(1) OSB kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerce, yatırımcı ön talep formlarını da içeren OSB bilgilendirme raporunun hazırlanarak valilik uygun görüşü ve öncelikle Hazine arazilerinden oluşan öneri alanla birlikte yer seçimi talebinin Bakanlığa intikalini müteakip Bakanlık tarafından ön değerlendirme yapılır. (2) Yer seçimi talebinde yer alan öneri alana ilişkin; a) İl özel idaresinin, b) Belediye sınırları veya mücavir alan sınırları içerisinde olması halinde ilgili belediye/belediyelerin, herhangi bir çalışması veya planlamasının olup olmadığı konusunda görüşünün alınması, sayısal koordinatların belirlenmesi ve havadan görüntülerin alınması gerekir. (3) Yeni bir OSB yer seçimi talebinin değerlendirmeye alınabilmesi için il genelindeki ihtisas OSB’ler hariç diğer OSB’lerde bulunan toplam sanayi parsellerinin en az %75’inde üretim veya inşaata başlanmış olması gerekir. İlave alan taleplerinde ise bu oran mevcut OSB’de aranır. ... ",
"Etüt çalışmaları" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Yer seçimi talebinin Bakanlıkça yapılan ön değerlendirmesinden sonra 4 üncü maddedeki şartların sağlanması halinde etüt çalışmaları Bakanlık tarafından başlatılır. (2) Bakanlıkça belirtilen iş ve işlemler, yer seçiminin sonuçlandırılmasına kadar OSB kuruluşuna katılacak kurum ve kuruluşlar tarafından valilik kanalıyla yürütülür. ...",
"OSB yerinin kesinleşmesi" başlıklı 9. maddesinde ise; "(1) 8 inci maddede açıklanan şekilde hazırlanan yer seçimi komisyon raporu ve varsa Bakanlığa sonradan gönderilen kurum ve kuruluş görüşleri ile Bakanlığın kararı doğrultusunda OSB yeri; a) Bakanlıkça belirlenen teknik şartname doğrultusunda gözlemsel jeolojik etüt raporunun hazırlanmasını, b) İhtisas OSB söz konusu ise Çevresel Etki Değerlendirmesi olumlu belgesinin alınmasını, c) Seçilen arazi içerisinde mera vasfında parsel olması durumunda ilgili kuruma yapılacak başvuru ile vasıf değişikliğinin yapılarak hazine adına tescil edilmesini, ç) Seçilen arazi içerisinde devletin hüküm ve tasarrufunda tescil harici yerler bulunması halinde hazine adına tescilinin yapılmasını müteakip Bakanlık tarafından kesinleştirilir. (2) OSB yerinin uygun bulunduğu, yer seçimi komisyon raporu ve varsa Bakanlığa sonradan gönderilen kurum ve kuruluş görüşlerinde belirtilen şartlarla birlikte ilgili valiliğe ve ilgili kurum ve kuruluşlara bildirilir. (3) OSB yerinin kesinleştirilmesine dair Bakanlık yazısında belirtilen bilgi ve belgelerin hazırlanarak bir yıl içerisinde Bakanlığa gönderilmemesi halinde yer seçimi çalışmaları Bakanlıkça sonlandırılır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, d) Tarım arazisi: Toprak, topografya ve iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri,
e) Mutlak tarım arazisi: Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topografik sınırlamaları yok veya çok az olan; ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan, hâlihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli olan arazileri,
ğ) Marjinal tarım arazisi: Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı arazileri,
j) Sulu tarım arazisi: Tarımı yapılan bitkilerin büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu suyun, su kaynağından alınarak yeterli miktarda ve kontrollü bir şekilde karşılandığı arazileri, ifade eder.",
13. maddesinde; "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla; ... d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar, ... için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. (Ek cümle: 31/1/2007-5578/3 md.) Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir." hükmüne yer verilmiştir.
Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik'in 6. maddesinin (g) bendinde; "Etüt raporunda tespit edilen tarımsal veya tarım dışı amaçlarla kullanıma ilişkin alternatif alanlar Kurul tarafından değerlendirilir, alternatif olup olamayacağı gerekçesi açıklanarak karara bağlanır.",
7. maddesinin 3. fıkrasında; "Arazi etüt raporu; arazinin kullanım şekli, sınıfı, toprak ve tarımsal özellikleri ve çevre arazilerle tarımsal arazi kullanım bütünlüğü, arazi toplulaştırma projesi içerisinde olup olmadığı göz önüne alınarak Bakanlık tarafından belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanır. Arazi etüdü, Bakanlığın hizmet içi eğitiminden geçmiş en az iki ziraat mühendisi tarafından yapılır ve raporlar il müdürü tarafından onanır. Bu raporda, tarımsal potansiyeli düşük alanların veya bu amaçla planlanmış alternatif alanların olup olmadığı ile toprak koruma ve arazi değerlendirilmesine yönelik proje ihtiyacı da belirlenir.",
12. maddesinde; "(1) Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri, sulu tarım arazileri alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla; ... d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plan ve yatırımlar, ... için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projesine uyulması kaydıyla Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir. ... (4) Arazi kullanım planlarında tarım dışı amaçlı kullanımlar için ayrılan alanları, arazi kullanım planları yapılmamış alanlarda ise yapılacak faaliyetin içeriği ve teknik özellikleri dikkate alınarak toprak ve topoğrafik özellikleri itibarıyla tarımsal verimi düşük olan ve tarımsal kullanım bütünlüğünü bozmayan araziler ile tarım dışı amaçlı kullanılmak üzere izinlendirilmiş, ancak hâlihazırda kullanılmayan araziler alternatif alan olarak kabul edilir.",
Amaç Dışı Kullanım Taleplerinin Değerlendirilmesi başlıklı 14. maddesinde; "(1) Tarım dışı amaçla kullanılmak üzere talep edilen yerler için il müdürlüğü; arazi sınıfı, kullanım şekilleri, diğer tarımsal özellikleri ile çevre arazilerle ilişkisini, TAD Portal ve mahallinde yapılan inceleme sonucu arazi etüt raporu düzenler. (2) Arazinin mutlak tarım arazisi, özel ürün arazisi, dikili tarım arazisi ve sulu tarım arazisi ile özellikleri itibarıyla marjinal tarım arazisi olmakla birlikte çevre arazilerdeki tarımsal kullanım bütünlüğünü veya toplulaştırma projesi bütünlüğünü bozacak durumda olan araziler ve alternatifi olduğu belgelendirilen taleplere valilikler tarafından tarım dışı amaçla kullanım izni verilmez." düzenlemelerine yer verilmiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile bu Kanuna bağlı olarak yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasına açıklık getirmek ve ülke genelinde uygulama birlikteliğini sağlamak amacıyla ... tarihli ve ... sayılı Müsteşarlık Makamının oluru ile 81 İl Müdürlüğüne tamim edilen Tarım Arazilerinin Korunması Kullanılması ve Planlanmasına Dair Uygulama Talimatının Alternatif alan değerlendirmesi başlıklı 10. maddesinde; "(1) Tarım arazileri, bu Kanunda belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, arazi kullanım plânlarında belirtilen amaçları dışında kullanılamaz. Arazi kullanım planlaması yapılan alanlarda amaç dışı kullanımlara ayrılan yerler bulunması halinde, bu alanlar alternatif olarak kullanılacaktır.
(2) Tarım dışı amaçlı arazi kullanımı için öncelikli alternatif alan, yapılacak faaliyet için talep edilen il (büyükşehirlerde ilçe, diğer illerde merkez), ilçe ve/veya köyde mevcut planlı alanlardır. Bu nedenle, alternatif alan değerlendirmesi yapmadan önce konut, spor tesisi, ticari tesis, sağlık tesisi, eğitim tesisi, ibadet yeri taleplerinde belediye başkanlığı ve/veya köy muhtarlığından, sanayi tesisi taleplerinde ilçede veya ilde bulunan organize sanayi bölgesi yönetiminden; planlı alanda, söz konusu faaliyetin yapılabileceği uygun alan bulunup bulunmadığı sorulacaktır. Uygun alan bulunduğunun bildirilmesi halinde talebin buraya yönlendirilmesi zorunludur. Bu durumda etüt raporu hazırlanmaksızın talep reddedilecektir. Ancak, talep sahibi tarafından planlı alanlarda alternatif alan bulunmadığının belgelenmesi halinde, iş ve işlemlere devam edilir.
(3) İlgili idarece alternatif alan bulunmadığının bildirilmesi halinde, her tür plan talebi ile ilgili olarak, tarımsal potansiyeli daha düşük alanlardan karşılanıp karşılanamayacağı hususlarının araştırılması gerekmektedir. Tarımsal potansiyeli daha düşük alan araştırması talebin yapıldığı köy veya mahallenin idari sınırları içinde yapılacaktır. Alternatif olabilecek alanlar, arazi etüt raporlarında tespit edilecek ve bu alanlar harita üzerinde gösterilecektir. Tespit edilen bu alternatif alanların talep edilen amaç doğrultusunda kullanılıp kullanılamayacağı veya bu alanların planlamaya uygun olup olamayacağı sadece tarım ve toprak uzmanları tarafından değil, planlamayı yapan kurum mevzuatları ile belirlenen yerin plan bütünlüğü, iklim, topografya, jeoloji, jeofizik, deprem ve doğal afetler ile teknik ve ekonomik gereksinmeler yönünden de etkilerinin araştırılarak uygunluğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bu itibarla planlama ihtiyaçları, arazinin tarımsal sınıflaması yanında depremsellik, feyezan, heyelan, kamu güvenliği ve plan bütünlüğü gibi çok yönlü bir yaklaşımla ele alınmalıdır. Bu nedenle, tarım arazilerinin amaç dışı kullanım taleplerinde, ihtiyaç duyulması halinde planlayıcı kuruluşlardan alınacak belge veya talep sahibinin gerekçeleri de dikkate alınarak alternatif alan değerlendirmesinin çok disiplinli katılımcı anlayışla oluşturulan toprak koruma kurulu tarafından incelenerek alternatif olup olamayacağına karar verilecektir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1- Bölge İdare Mahkemesi kararının dava konusu alandaki mera vasıflı taşınmazların tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin işleme ilişkin kısmının incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen Bölge İdare Mahkemesi kararının mera vasıflı taşınmazların tahsis amacının değiştirilmesi işlemine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
2- Bölge İdare Mahkemesi kararının Organize Sanayi Bölgesi Kuruluş Protokolünün onaylanılarak OSB kurulmasına yönelik tesis edilen Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı kesin kararının iptaline ilişkin kısmı ile... tarihli yer seçim komisyonu kararına ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın ... tarih ve E-... sayılı kamu yararı kararına ilişkin kısmının incelenmesi:
Uyuşmazlıkta öncelikle, dava konusu edilen işlem/işlemlerin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir:
Dava dilekçesinde, yaklaşık 79 hektarlık alandaki arazilerin tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin işlemlerin, bu işlemlere dayanak teşkil eden Yer Seçim Komisyonu kararının, kamu yararı kararının ve Organize Sanayi Bölgesi kurulması yönündeki işlemin iptali şeklinde istemde bulunulduğu görülmektedir.
Dolayısıyla davacı tarafından, Organize Sanayi Bölgesi kurulması planlanan alandaki arazilerin tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin işlemlerin iptali istenmiş olup, dilekçede mera vasıflı taşınmazlara ilişkin hukuka aykırılık iddialarının yanı sıra söz konusu alanda mutlak tarım arazilerinin bulunduğu ve Toprak Koruma Kurulunun yeterli incelemeyi yapmadan ve alternatif alan araştırmadan karar verdiği yönünde iddialar da ileri sürülmüştür.
Bu itibarla, davacının hem mera tahsis amacının değiştirilmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı ... Mera Komisyonu işleminin iptalini, hem de tarım dışı kullanım izni verilmesine yönelik... tarih ve ... sayılı ... İl Toprak Koruma Kurulu kararının ve Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı Bakan Olurunun iptalini istediği sonucuna varılmaktadır.
Ancak, ... İdare Mahkemesince, mera tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin işlemin iptali yönünden derdestlik nedeniyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiş ise de tarım dışı kullanım izni verilmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı ... İl Toprak Koruma Kurulu kararı ve Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı Bakan Oluru yönünden hukuki bir değerlendirmede bulunulmadığı ve hüküm kurulmadığı görülmektedir.
Öte yandan, mera vasıflı ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın tamamının, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın tamamının ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 98.889.82 m2'lik kısmının OSB kurulması amacıyla tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı ... Mera Komisyonu işleminin iptali istemiyle açılan davanın ... İdare Mahkemesinin E:... sayısında kayıtlı olduğu UYAP kayıtlarında görülmektedir.
Somut olayın "alternatif alan araştırması" kriterleri yönünden değerlendirilmesi:
5403 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca, mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazilerinin tarımsal üretim amacı dışında kullanılamayacağı, ancak Kanun'da sayılan belli hallerde, alternatif alan bulunmaması ve Toprak Koruma Kurulunun uygun görmesi şartıyla, bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebileceği hükme bağlanmıştır.
Dava konusu Organize Sanayi Bölgesi kurulması planlanan yaklaşık 79,02 hektar büyüklüğündeki alanın 41,072971 hektarlık kısmı tarım arazisi niteliğindedir.
Organize Sanayi Bölgesi kurulması planlanan alanda tarım arazilerinin yer alması nedeniyle tarım dışı kullanılmasına izin verilmesinin istenilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı ... İl Toprak Koruma Kurulu kararıyla, alternatif alan bulunmadığı kanaatine varılarak 79 hektar alan içerisinde yer alan tarım arazisi özelliğindeki toplam 41,072971 hektar alanın toprak koruma projesi hazırlanması şartıyla tarım dışı kullanılması talebinin uygun olduğuna oy çokluğuyla karar verilmiştir. Daha sonra... tarih ve E-... sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Oluru ile 79,02 hektar büyüklüğündeki alanın tarım arazisi niteliğinde olan 41,072971 hektarlık kısmı için ... ... OSB alanının uygulanmasına ilişkin kamu yararı kararı alınmış, bu karar ... tarih ve ... sayılı yazı ile Tarım ve Orman Bakanlığına bildirilmiş ve Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı Bakan Oluru ile 41,072971 hektarlık alanın talep edilen amaç doğrultusunda kullanılmasına izin verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuatın incelenmesinden; OSB mevzuatı çerçevesinde alternatif alan araştırması yapılması gerekmemekte ise de, OSB kurulması planlanan arazinin 41,072971 hektarlık kısmının sulu mutlak tarım arazisi ve sulu marjinal tarım arazisi vasfında olması nedeniyle, alanın bu özelliğinden dolayı, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca, öncelikle tarım arazisi olan bu alan yerine OSB yapılabilecek alternatif alan bulunup bulunmadığının ortaya konulması gerektiği kuşkusuzdur.
Bu minvalde, Bölge İdare Mahkemesince, istinaf aşamasında ... tarih ve E:... sayılı ara kararı ile Tarım ve Orman Bakanlığından, ... İl Toprak Koruma Kurulu'nun 25/01/2021 tarihli ve ... sayılı kararı ve ... tarihli ve ... sayılı Bakanlık Oluruna esas olmak üzere 5403 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca, dava konusu alan dışında ... ilinde organize sanayi bölgesi kurulabilecek alternatif alan bulunup bulunmadığının araştırılmasına yönelik tüm bilgi ve belgelerin onaylı örneğinin istenilmesine, ... İl Özel İdaresi'nden, ... tarihli ve ... sayılı işlemde, "... Köyü ve civarında planlı saha içinde organize sanayi bölgesi ile ilgili herhangi bir alternatif alan bulunmamaktadır." şeklinde bir ifadede bulunulduğu görüldüğünden, söz konusu görüşün, sadece ... Köyü ve civarında bir alan bulunmadığına dair mi olduğunun, tüm ... ili içerisinde bu araştırmanın yapılıp yapılmadığının sorulmasına karar verildiği görülmektedir.
Söz konusu ara kararına Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından verilen cevapta; dava konusu alan hakkında ... İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile alternatif alan bulunup bulunmadığı hususunun ... İl Özel İdaresine sorulduğu, ... İl Özel İdaresi'nin... tarih ve ... sayılı yazısı ile alternatif alan bulunmadığının bildirildiği belirtilmiştir. ... İl Özel İdaresince verilen cevapta ise ... ili 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının incelendiği, ... Köyü ve civar köyler ile ... ilçesinde planlanmış herhangi bir organize sanayi bölgesi bulunmadığının tespit edildiği, bu nedenle... tarih ve ... sayılı yazı ile alternatif alan bulunmadığının bildirildiği belirtilmiştir.
Bunun üzerine, Bölge İdare Mahkemesince, "organize sanayi bölgesi kurulmasına ilişkin kesin işlemin temelinde yer alan, tarım arazisi özelliğinde olan söz konusu alanın tarım dışı amaçla kullanma kararı alınmadan önce söz konusu tarım alanlarının özelliği ortaya konularak, planlı alanda ihtiyaca uygun bir taşınmaz bulunup bulunmadığının belediye, il özel idaresi ve organize sanayi bölgesi yönetimlerinden soruşturulması ve somut olarak ortaya konulması, bu kapsamda planda organize sanayi bölgesi kararı bulunan başkaca bir alanın bulunup bulunmadığının araştırılması, yoksa mevcut organize sanayi bölgelerinin genişleme sahalarında bu ihtiyaca cevap verecek bir taşınmazın bulunup bulunmadığının araştırılması, planda organize sanayi bölgesi alanı olmamakla birlikte planlı sahada bu büyüklükte organize sanayi alanı kurulabilecek uygun alanların bulunup bulunmadığının araştırılması, planlı alanda uygun taşınmaz bulunmadığı takdirde organize sanayi bölgesi yatırımının tüm ile hitap eden bir yatırım olduğu gözetilerek ... ili ölçeğinde organize sanayi bölgesi olarak kullanılabilecek tarımsal potansiyeli daha düşük alan bulunup bulunmadığının araştırılması ve bu alanların geniş katılımla oluşturulan toprak koruma kurulunca değerlendirilmesi gerekmesine karşın, olayımızda, yeterli bir araştırma yapılmadan düzenlenen ve sadece alternatif alan bulunmadığı ifadesini içeren etüt raporuna istinaden toprak koruma kurulunca talebin kabulüne karar verildikten sonra il özel idaresinden ... Köyü ve civarında planlı alanda söz konusu amaçla kullanılabilecek taşınmaz bulunup bulunmadığının sorulduğu, yine İl Özel İdaresince aynı günlü işlemle yeterli bir araştırma yapılmadan ve söz konusu ihtiyaca uygun ... Köyü ve civarında başkaca bir taşınmaz bulunmadığının belirtilmesi üzerine Bakanlıkça alanın tarım dışı kullanılmasına izin verildiği, bu haliyle, organize sanayi bölgesi kurulabilecek dava konusu taşınmazdan başka planlı alanda yada dışında alternatif alanlar bulunup bulunmadığının gerekli ve yeterli bir şekilde araştırılıp varsa bulunan alanlar toprak koruma kurulunca değerlendirilmeden taşınmazların tarım dışı kullanılmasına izin verildiği anlaşıldığından, bu karara istinaden tesis edilen organize sanayi bölgesi kurulmasına dair kesin işlemde hukuka uyarlık görülmediği" gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğe göre arazinin kullanım şekli, sınıfı, toprak ve tarımsal özellikleri ve çevre arazilerle tarımsal arazi kullanım bütünlüğü, arazi toplulaştırma projesi içerisinde olup olmadığı göz önüne alınarak Bakanlık tarafından belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanacak etüt raporunda, tarımsal potansiyeli düşük alanların veya bu amaçla planlanmış alternatif alanların olup olmadığı ile toprak koruma ve arazi değerlendirilmesine yönelik proje ihtiyacı nın belirlenmesi, etüt raporunda tespit edilen tarımsal veya tarım dışı amaçlarla kullanıma ilişkin alternatif alanların Kurul tarafından değerlendirilmesi ve alternatif olup olamayacağının gerekçesi açıklanarak karara bağlanması gerektiği açıktır.
Dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun incelenmesinden; uyuşmazlıkta, dava konusu alanda kalan tarım arazilerine ilişkin Toprak Koruma Kurulunun alternatif alan değerlendirmesinin tartışmalı olduğu, bilirkişi raporunda bu konuda yeterli araştırma ve incelemenin yapılmadığı, Bölge İdare Mahkemesince ara kararı yapılmak suretiyle karar verildiği görülmekte olup, ... ili, ... ilçesi, ... Mevkiinde bulunan 790.597,00 m² arazide kurulması planlanan ... Karma Organize Sanayi Bölgesi'nin 41,072971 hektarlık kısmının sulu mutlak tarım arazisi ve sulu marjinal tarım arazisi vasfında olması nedeniyle alana ilişkin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın ... tarih ve E-... sayılı kamu yararı kararı ile tarım dışı amaçlı kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı ... İl Toprak Koruma Kurulu kararının ve Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı Bakan Olurunun 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygun olup olmadığı, sosyal ve ekonomik açıdan daha fazla kamusal yarar sağlayıp sağlamayacağı, doğal çevreye etkilerinin neler olduğu, alternatif alan değerlendirmesinin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, ekolojik ve sosyal açıdan ne gibi sonuçlar doğurabileceği hususlarının yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Dolayısıyla, dava konusu alanda yer alan tarım arazileri için tarım dışı kullanım izni verilmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı ... İl Toprak Koruma Kurulu kararı ile Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı Bakan Olurunun ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın... tarih ve E-... sayılı kamu yararı kararının hukuka uygun olup olmadığının yeniden değerlendirilmesi neticesinde varılacak kanaate göre 17/12/2020 tarihli yer seçim komisyonu kararının ve Organize Sanayi Bölgesi Kuruluş Protokolünün onaylanılarak OSB kurulmasına yönelik tesis edilen Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı kesin kararının da hukuki denetimlerinin yeniden yapılması gerekecektir.
Ayrıca, OSB kurulması planlanan alanda yer alan mera vasıflı arazilerin tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı ... Mera Komisyonu işlemine karşı açılan ve ... İdare Mahkemesinin E:... sayısında kayıtlı dava dosyasında sunulacak bilirkişi raporu da dikkate alınmak suretiyle uyuşmazlığın değerlendirmesinde de yarar bulunmaktadır.
Bu itibarla, davanın kısmen reddi, kısmen incelenmeksizin reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf isteminin kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin temyize konu ... İdari Dava Dairesi kararında yukarıda belirtilen kısımlar yönünden hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE, davacının temyiz isteminin kısmen KABULÜNE, kısmen REDDİNE,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; davanın kısmen incelenmeksizin reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki kısmının ONANMASINA, davanın kısmen reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulü, kısmen reddi yolundaki kısımlarının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısımlar hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 27/11/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.