DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2022/5267 E.  ,  2025/204 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/5267
Karar No : 2025/204

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, ... Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü bulunan müşterek çocukları ...'in, 04/02/2019 tarihinde çalışmak için gönderildiği ... Adliyesinde meydana gelen kaza nedeniyle zehirlenmesi neticesinde kaldırıldığı hastanede 16/04/2019 tarihinde hayatını kaybetmesinde davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek müteveffanın annesi ... için 10.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 66.222,78 TL) maddi, 300.000,00 TL manevi tazminat ile babası ... için 10.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 52.902,33 TL) maddi, 300.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu olayda idarenin hizmet kusurunun bulunduğu gerekçesiyle dosya üzerinden yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda müteveffanın annesi ... için 66.222,78 TL, babası ... için 52.902,33 TL maddi zararının bulunduğu belirlendiği, bilirkişi raporu hükme esas alınabilir nitelikte bulunarak ve davacılar tarafından verilen miktar artırım dilekçesi gözetilerek ...'ın 66.222,78 TL, ...'in 52.902,33 TL maddi maddi tazminat istemlerinin kabulüyle idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine, dava konusu olay nedeniyle takdiren ... ve ... için ayrı ayrı 40.000,00 TL manevi tazminat isteminin kabulüyle idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerinin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesinin maddi tazminatın kabulüyle, manevi tazminatın kısmen kabulüne ilişkin kısmına yönelik davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine, manevi tazminatın kısmen reddine ilişkin davacıların istinaf başvurularının kısmen kabulüyle idareye başvuru tarihi olan 10/07/2019 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte olmak üzere; ilk derece mahkemesince hükmedilen 40.000,00 TL'ye ilaveten 110.000,00 TL manevi tazminatın daha anne ...'a; ilk derece mahkemesince hükmedilen 40.000,00 TL'ye ilaveten 110.000,00 TL manevi tazminatın daha baba ...'e ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerinin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, müteveffanın adliye personeli olmadığı ve kurtarma faaliyetlerine katılması yönünde hiçbir talimat verilmediği, etraftan yapılan uyarılara rağmen tehlikeli alana giriş yaptığı, idarelerinin müteveffanın hayatını kaybetmesinde hizmet kusuru bulunmadığı, davanın reddi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacılar tarafından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava; ... Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü bulunan ...'in, 04/02/2019 tarihinde çalışmak için gönderildiği ... Adliyesinde meydana gelen kaza nedeniyle zehirlenmesi neticesinde kaldırıldığı hastanede 16/04/2019 tarihinde hayatını kaybetmesinde davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğu davacılar tarafından ileri sürülerek müteveffanın annesi ... için 10.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 66.222,78 TL) maddi, 300.000,00 TL manevi tazminat ile babası ... için 10.000,00 TL (miktar artırım dilekçesiyle 52.902,33 TL) maddi, 300.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetimi yapılacağından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmektedir. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.
İdarenin hukuki sorumluluğunun varlığı ve kapsamı yukarıda aktarılan unsurlar dahilinde oluşmakla birlikte; zararın varlığı ve niceliğinin ortaya konulması, maddi olayın tüm unsurlarıyla incelenmesi ve tazmin sorumluluğu açısından bir tespitin yapılması da yargının görevidir.
Diğer bir ifadeyle, idarece hizmetin işleyiş ve ifası sırasında çeşitli sebeplerle gerçek veya tüzel kişilere verilen zararların, taraflarca ibraz edilen bilgi ve belgelerin yanı sıra idari yargı yerince re'sen araştırma ilkesi uyarınca temin edilen bilgi ve belgeler ile de ortaya konulması zorunlu bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A) Bölge İdare Mahkemesi Kararının, Davacıların Manevi Tazminat İstemine İlişkin Kısmının İncelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın davacıların manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmı, usul ve hukuka uygun olup, davalı idarece ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemektedir.
B) Bölge İdare Mahkemesi Kararının, Davacıların Maddi Tazminat İstemine İlişkin Kısmının İncelenmesi:
İdare Mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan raporda, maddi tazminat hesabı yapılırken davacılar murisinin ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunması nedeniyle şartlı tahliye olacağı 30/10/2022 tarihi dikkate alınarak hesaplama yapılmış ise de, maddi tazminat hesabı yapılırken şartlı tahliye tarihi değil, bihakkın tahliyenin gerçekleşeceği tarih dikkate alınarak hesaplama yapılması gerekmektedir.
Aktif dönemde işleyecek dönem zararı, Dosyada bulunan müddetnameye göre desteğin hak ederek tahliye olacağı tarih olan 12/05/2042 tarihinden içtihadi emeklilik yaşını dolduracağı tarihe kadar olan dönemi ifade eder. Bu dönemde asgari geçim indirimi (AGİ) hariç olmak üzere, desteğin yaşasaydı alacağı aylık asgari ücret üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı davacıların destekten yoksun kalma zararını oluşturmaktadır. Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmemiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerinin (her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle 1/kn formülü uygulanarak) dikkate alınması gerekmektedir.
Pasif_dönemdeki_zararı, desteğin içtihadi emeklilik yaşı olan 60 yaşını tamamladığı tarih ile TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenecek muhtemel ömrünün sonuna kadar olan dönemi ifade eder. Bu dönemde, içtihadi emeklilik yaşını tamamladığı ve emekli olma koşullarına sahip olduğu farz edilen desteğin alacağı emekli aylıkları üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı davacıların destek zararını oluşturmaktadır. Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmemiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerlerinin (her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontaya tabi tutulmak suretiyle 1/kn formülü uygulanarak) dikkate alınması gerekmektedir.
Bu durumda, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının maddi tazminata ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmamakta olup, Bölge İdare Mahkemesince, yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, yeniden yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenecek rapora göre davacıların maddi tazminat istemleri hakkında yeni bir karar verilmesi gerekmektedir.
Öte yandan işbu bozma kararına uyulmak suretiyle karar verilmesi durumunda, davacıların temyiz isteminde bulunmadığı gözetilerek aleyhe hüküm verme yasağı ilkesi uyarınca verilecek yeni kararda davalı idare aleyhine hükmedilecek maddi tazminat tutarının usuli kazanılmış hak ilkesi gereğince ... için 66.222,78 TL'yi, ... için 52.902,33 TL'yi, aşmaması gerektiği hususunda duraksama bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin manevi tazminata yönelik temyiz isteminin REDDİNE, maddi tazminata yönelik temyiz isteminin KABULÜNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının; manevi tazminata ilişkin kısmının ONANMASINA, maddi tazminata ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 16/01/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.