DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2019/9039 E.  ,  2023/5957 K.
"İçtihat Metni"T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/9039
Karar No : 2023/5957

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1- … Gümrük Müdürlüğü / …
VEKİLİ : Av. …
2- …Valiliği
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …

İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Gümrük iş takipçisi olarak faaliyet yürüten davacı tarafından, hakkında yürütülen soruşturmaya istinaden saha giriş kartının iptal edilmesi üzerine Cilvegözü Sınır Kapısı Mülki İdare Amirliği'ne saha giriş kartının iptaline dair işlemin kaldırılması talebiyle yapmış olduğu başvurunun reddine dair … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; ilgili Yönerge hükümleri incelendiğinde, saha giriş kartının verilmesi şartları arasında soruşturma ve kovuşturma ifadelerine ayrı ayrı yer verilmek suretiyle ceza muhakemesinin her iki evresinin de ayrı ayrı sayılmış olmasına karşılık, verilmiş bulunan bir saha giriş kartının iptali için, soruşturma evresinin tamamlanarak kovuşturma evresine geçilmiş olunması koşuluna yer verildiği, maddede yer alan inceleme ifadesinin, soruşturma olarak anlaşılmasına olanak bulunmadığı, bu ifade ile anlatılmak istenenin gümrük sahasına saha giriş kartı ile giriş çıkış yapan gümrük personelinin, görevleri esnasında işledikleri fiiller veya hukuka aykırı eylemler nedeniyle haklarında inceleme başlatılması olduğu anlaşıldığından, hakkında başlatılan ceza soruşturması gerekçe gösterilmek suretiyle davacının saha giriş kartının iptaline yönelik olarak tesis edilen davaya konu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu … İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı Hatay Valiliği tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davalı idareler tarafından, Davalı idare tarafından, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu ve Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması, Görev ve Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik ile Cilvegözü Gümrük Sahasında Uygulanacak Esaslarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönerge doğrultusunda tesisi edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :

MADDİ OLAY :
Cilvegözü Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü'nün … tarih ve …sayılı yazısıyla, Trans Mehmet Selim firması temsilcisi … ile birlikte … Uluslararası Nakliyat Firması Temsilcisi davacının Cilvegözü Gümrük Sahasında araç başına 100 $ (yüz dolar) karşılığında, haftada iki üç tane olmak üzere, toplamda yaklaşık olarak 15 adet aracın gümrük işlemlerini ve iş takiplerini usulsüz olarak yaptıklarının tespit edildiği ve ilgililer hakkında … Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resmi belgede sahtecilik ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'na muhalefet suçlarından soruşturma başlatıldığı bildirilerek Cilvegözü Gümrük Sahasında Uygulanacak Esaslarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönergenin 14/5. maddesi uyarınca anılan isimlerin gümrüklü saha giriş kartlarının iptal edilmesi hususunun değerlendirilmesi Cilvegözü Mülki İdare Amirliğine sunulmuş, Cilvegözü Mülki İdare Amirliği'nin … tarih ve … sayılı işlemiyle anılan şahısların saha giriş kartlarının iptaline karar verilmiştir.
Davacı tarafından 09/05/2016 tarihli dilekçe ile davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğü'ne başvuruda bulunularak saha giriş kartının tarafına geri verilmesi talebinde bulunulmuş, bu talebin dava konusu işlem ile reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun Ek-1. maddesinde; "Vali; sivil hava meydanları, limanlar ve sınır kapılarında, güvenliğin sağlanması, giriş-çıkışlarla ilgili görev ve hizmetlerin düzenli ve etkili bir biçimde yürütülmesi, görevli kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonun gerçekleştirilmesi için gerekli önlemleri almaya ve uygulamaya, kuruluşların çalışmalarını denetlemeye yetkilidir. İçişleri Bakanlığının uygun göreceği bu yerlerde vali tarafından mülki idare amiri görevlendirilir. Vali, yetkilerinin tamamını veya bir kısmını görevlendirdiği mülki idare amirine devredebilir. Bu yerlerde hizmet veren kuruluşlar, görevli mülki idare amirine karşı sorumludur. Görevlendirilen mülki idare amiri Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun ile Gümrük Kanunu'nun arama ile ilgili hükümleri saklı kalmak üzere, genel güvenlik ve kamu düzeni bakımından gerekli gördüğü hallerde, sivil hava meydanlarında, limanlarda ve sınır kapılarında, binaları, uçakları, gemileri ve her türlü deniz ve kara taşıtlarını, giren çıkan yolcular ile buralarda görevli kamu kuruluşları ve özel kuruluşlar personelinin üstlerini, araçlarını ve eşyalarını aratabilir. Aramanın kimler tarafından yapılacağı kaydını da taşıyan arama emri yazılı olarak verilir. İvedi durumlarda sözlü olarak verilen emir derhal yerine getirilir ve en kısa zamanda yazılı olarak teyit edilir. Kuruluşların birbirine araç, gereç ve personel yardımı yapmasını isteyebilir. Personel hakkında değerlendirme raporu düzenleyebilir, disiplin kovuşturması yaptırabilir ve gerekirse uyarma ve kınama cezası verebilir. Diğer cezalar için öneride bulunabilir, mazeret izni verebilir, yıllık izin için görüş bildirir. Yazışmalara aracılık yapar. Ancak kuruluşlar teknik konularda, istatistiki bilgileri içeren konularda ve mali konularda kendi kuruluşları ile doğrudan yazışma yaparlar. Bu kuruluşların üst makamları ile yapacakları yazışmalarda da aynı yöntemler uygulanır. Zamanında önlem alınması amacıyla, Emniyet, jandarma, Jandarma ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı Sınır Birlikleri, Gümrük, Gümrük Muhafaza ve diğer kamu kuruluşları, elde ettikleri bilgileri mülki idare amirlerine iletirler. Mülki idare amirinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin uygulama düzeni, Maliye, Sağlık, Ulaştırma, Turizm bakanlıkları ile Gümrük Müsteşarlığının bağlı olduğu bakanın görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığınca hazırlanacak, Bakanlar Kurulu tarafından yürürlüğe konulacak yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması, Görev ve Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmeliğin "Valinin, görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 5. maddesinin (c) bendinde, "Vali, bu Yönetmelik kapsamına giren yerlerdeki kuruluşların teknik nitelikteki hizmetleri ile ticari faaliyetleri dışındaki görev ve hizmetlerinin Yönetmelikte öngörülen biçim ve ölçüde yerine getirilmesi amacıyla; Sivil hava meydanları, limanlar ve sınır kapılarında giriş ve çıkışların düzenli bir şekilde yapılması, can ve mal güvenliğinin sağlanması, muhtemel yasadışı eylemlere karşı gerekli tertip ve tedbirlerin alınması, yolcu ve eşya trafiğinin güven içinde yürütülmesi amacıyla gerekli önlemleri almak, aldırmak ve denetlemekle, görevli, yetkili ve sorumludur."; 6. maddesinde; "Vali, bu Yönetmelikle kendisine verilen yetkileri sivil hava meydanı, liman ve sınır kapılarında 5442 sayılı Kanun kapsamında mülki idare amiri sıfatıyla sürekli olarak görevlendireceği vali yardımcısına veya kaymakama devredebilir."; 7. maddesinde ise, "Sivil hava meydanlarında, limanlarda ve sınır kapılarında görevli resmi ve özel kuruluşlara bağlı tüm personel ile araçlar için verilecek giriş kartları emniyet birimlerince gerekli güvenlik tahkikatı yapıldıktan ve Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Kaçakçılık, İstihbarat ve Narkotik Daire Başkanlığındaki Kaçakçılık Bilgi Bankasından sorulduktan ve ilgili birimce tanzim edildikten sonra mülki idare amirliklerince onaylanarak verilir. Düzenlenecek giriş kartlarının çeşitleri, veriliş şekli, değiştirilmesi, iptali, diğer giriş çıkışlar, park yerleri ve her türlü trafik düzenlemeleri ile sair hususlara ilişkin esaslar ilgili birimlerin görüşü alınarak mülki idare amirlerince hazırlanıp vali tarafından onaylanarak yürürlüğe girecek yönergelerle belirlenir." düzenlemeleri yer almaktadır.
5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun Ek-1. Maddesi ile Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması, Görev ve Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine dayanılarak Hatay Valiliği'nin 02/11/2015 tarihli onayı ile yürürlüğe giren Cilvegözü Gümrük Sahasında Uygulanacak Esaslarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönerge'nin 11. maddesinde, geçici giriş kartı, gümrük sahasında iş takibi amacıyla, işin devamı süresince, iş sahiplerine verilen mavi kart olarak tanımlanmış; 14. maddesinin birinci fıkrasında, daimi ve geçici giriş kartı müracaatında bulunan kişiler için güvenlik tahkikatının yapılacağı; üçüncü fıkrasında, Gümrük Müdürlüğünce kart başvurusunda bulunan firma sahip ve/veya yetkilileri ve araçları hakkında gerekli inceleme ve emniyet birimlerince güvenlik tahkikatı yapılıp, Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğünce Kaçakçılık Bilgi Bankasından sorgulama yapıldıktan sonra, uygun bulunan taleplerin giriş kartı tanzimi için liste halinde Mülki İdare Amirliğine bildirileceği, beşinci fıkrasında, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakebesi Hakkında Kanun, 2338 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 6136 sayılı Ateşli Silahlar, Bıçaklar ve Diğer Aletler Hakkında Kanun, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Hakkında Kanun, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda bulunan devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, göçen kaçakçılığı, insan ticareti, mühür bozma, tehdit, görevi yaptırmamak için direnme, müessir fiil, basit yaralama, adam öldürme, adam öldürmeye teşebbüs, adam yaralama, adam yaralamaya teşebbüs, kasten yaralama, silahlı tehdit, uyuşturucu bulundurmak, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, her türlü sahtecilik, görevini kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçlarından ötürü haklarında soruşturma bulunan, devam eden ve hüküm giymiş olan şahıslara saha giriş kartının verilmeyeceği ve bunların gümrük sahasına alınmayacağı; aynı maddenin 9. fıkrasında ise, adına giriş kartı verilen kişilerin yukarıda sayılan suç veya hukuka aykırılıklardan birini görevi esnasında işlemesi, bu suçlardan dolayı haklarında kovuşturma ve inceleme başlatılması durumunda giriş kartının geri alınarak iptal edileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bakılan uyuşmazlık, davacıya davalı idare tarafından verilmiş olan gümrük saha giriş kartının davacı hakkında Reyhanlı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma nedeniyle iptal edilip edilemeyeceğine ilişkindir.
Hatay 1. İdare Mahkemesince, Hatay Valiliği'nce çıkarılan yönergeye göre saha giriş kartının iptali için yönergede sayılan suçlardan dolayı kovuşturma ve incelemenin yeterli olduğu, saha giriş kartının verilmesi şartları arasında soruşturma ve kovuşturma ifadelerine ayrı ayrı yer verilmesine karşılık, verilmiş olan bir saha giriş kartının iptali için soruşturma evresinin tamamlanarak kovuşturma evresine geçilmiş olması gerektiği koşuluna yer verildiği, maddede yer alan inceleme ifadesinin soruşturma olarak anlaşılmasına olanak bulunmadığı, inceleme ifadesinden anlaşılması gerekenin, gümrük sahasına saha giriş kartı ile giriş çıkış yapan gümrük personelinin görevleri esnasında işledikleri fiiller nedeniyle inceleme başlatılmasının olduğu, hakkında başlatılan ceza soruşturması nedeniyle davacının saha giriş kartının iptal edilmesinin mümkün olmayacağı kanaatine varıldığından bahisle işlemin iptali yönünden karar verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu işlemin dayanağı olan Cilvegözü Gümrük Sahasında Uygulanacak Esaslarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönerge'nin 14. maddesinin 9. fıkrasında, adına giriş kartı verilen kişilerin aynı maddede sayılan suç veya hukuka aykırılıklardan birini görevi esnasında işlemesi, bu suçlardan dolayı haklarında kovuşturma ve inceleme başlatılması durumunda giriş kartının geri alınarak iptal edileceğinin düzenlendiği, ilgili yönerge uyarınca gümrük saha giriş kartının verilmesi amacıyla yapılan başvurularda, başvuruda bulunan firma ve/veya yetkilileri hakkında gerekli inceleme ve Emniyet birimlerince tahkikat yapılıp, Gümrük Muhafaza ve Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğünce sorgulama yapıldıktan sonra uygun bulunan talepler için giriş kartı tanziminin mümkün olduğu, saha giriş kartı verilmiş olan bir kişi hakkında, saha giriş kartı verilmesi sonrasında meydana gelen bir suç veya hukuka aykırılık durumunun tespit edilebilmesi için de aynı şekilde gerekli inceleme ve araştırmanın yapılması gerektiği, gerekli inceleme ve Emniyet birimlerince tahkikat yapılmadan suç ve hukuka aykırılıkların tespit edilemeyeceği, davacı hakkında açılan soruşturmanın da bu yönüyle yapılan incelemenin bir sonucu olduğu, başka bir ifadeyle gerekli inceleme ve Emniyet birimlerince tahkikat yapılmadan soruşturma açılmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
Dava dosyasındaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, Cilvegözü Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğünce 25/03/2016 tarihinde yapılan araştırma ve incelemede, davacının ve … isimli şahsın Cilvegözü Gümrük Sahasında araç başına 100 $ (yüz dolar) karşılığında haftada iki üç tane olmak üzere, toplamda yaklaşık olarak 15 adet aracın gümrük işlemlerini ve iş takiplerini usulsüz olarak yaptıklarının tespit edildiği ve ilgililer hakkında … Cumhuriyet Başsavcılığında olay ile ilgili soruşturma başlatıldığı dikkate alındığında, davacı hakkında görev esnasında gerçekleştirdiği eylemler sebebiyle inceleme başlatıldığı sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğünün Temyiz İsteminin İncelenmesi:
Uyuşmazlıkta, … İdare Mahkemesince davanın iptali yolunda verilen karara karşı 30 günlük yasal süre içinde davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğü tarafından istinaf yoluna başvurulmadığı, davalı Hatay Valiliği tarafından karara karşı istinaf başvurusunda bulunulması üzerine yapılan inceleme neticesinde, … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesince istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, anılan kararın tebliği üzerine davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğü tarafından 28/03/2019 tarihli temyiz dilekçesiyle Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasının istenildiği anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince verilen iptal kararına karşı davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğü tarafından istinaf başvurusunda bulunulmadığı, bu itibarla davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğü açısından kararın kesinleştiği ve temyize konu kararda da davalı aleyhine yeni bir hüküm kurulmadığı görüldüğünden, davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğünün temyiz isteminin incelenmesine hukuki olanak bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı Hatay Valiliğinin temyiz isteminin KABULÜNE, davalı Cilvegözü Gümrük Müdürlüğünün temyiz isteminin İNCELENMEKSİZİN REDDİNE
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/10/2023 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.

(X)-KARŞI OY
Temyizen incelenen karar hukuk ve usule uygun olup, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen bozma nedenleri bulunmadığından, davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyorum.