DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2019/8229 E.  ,  2023/6928 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/8229
Karar No : 2023/6928

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … / …
(… Başbakanlık)
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …, … Bakanlığı … Müşavirliği ve
… Genel Müdürlüğü
2- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, akrabalarının 1938 yılında Tunceli'de gerçekleştirilen askeri harekat esnasında vefat ettiğinden bahisle, uğradığı zararlara karşılık, her bir akrabası için 25.000,00 TL olmak üzere toplam 250.000,00 TL manevi tazminatın 01/08/1938 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle yapılan 09/03/2016 tarihli başvurunun reddine ilişkin … tarih ve E…. sayılı Adalet Bakanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacının akrabalarının ölümü ile sonuçlanan olay nedeniyle uğranıldığı öne sürülen zararın tazmini istemiyle, 3546 sayılı Devlet Şurası Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca ıttıla tarihinden itibaren 90 gün içinde dava açılması gerekirken, ortada dava açma süresini ihya edecek yeni bir hukuki durum bulunmaksızın, bu süre geçirildikten sonra açılan davanın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının 20/03/1952 doğumlu olduğu ve tazminat istemine konu olayın 1938 yılında gerçekleştiği, dolayısıyla davacının doğumundan 14 yıl önce gerçekleşmiş bir olay nedeniyle kişisel haklarının doğrudan zarara uğramış olmasından söz edilemeyeceği ve istinaf başvurusuna konu … İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın ehliyet nedeniyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davacı tarafından; davanın tam yargı davası değil, iptal davası olduğu, dava açma ehliyetinin bulunduğu, davanın süresinde açıldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından temyiz istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, akrabalarının 1938 yılında Tunceli'de gerçekleştirilen askeri harekat esnasında vefat ettiğinden bahisle, uğradığı zararlara karşılık, her bir akrabası için 25.000,00 TL olmak üzere toplam 250.000,00 TL manevi tazminatın 01/08/1938 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle yapılan 09/03/2016 tarihli başvuru, Adalet Bakanlığının … tarih ve E….. sayılı işlemiyle reddedilmiştir.
Bunun üzerine, söz konusu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun ön karar başvurusunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle "Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması" başlıklı 13. maddesinin 1. fıkrasında, idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve herhalde eylem tarihinden beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerektiği; bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabileceği hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuatın değerlendirilmesinden, idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari yargıda tam yargı davası açmadan önce ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini talep etmeleri gerektiği, ancak bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde idari yargıda tam yargı davası açılabileceği anlaşılmaktadır. Başka bir anlatımla, idari eylemler nedeniyle hakları ihlal edilmiş olanlar tarafından idari yargıda tam yargı davası açılmadan önce ilgili idareye başvuru yapılarak "ön karar" alma zorunluluğu bulunmaktadır.
İdari eylemler nedeniyle hakları ihlal edilmiş olan kişilerin açacakları tam yargı davalarının ön koşulu niteliğindeki söz konusu idari başvuru ile, dava yoluna başvurmadan önce idari eylemler nedeniyle uğranılan zararın idarece sulh yoluyla tazmin edilmesi amaçlanmıştır. Sulhen tazminin mümkün olmaması, başka bir ifadeyle idarenin sulh yoluyla tazminat ödemeyi kabul etmemesi durumunda ilgililerce dava açılabilecektir.
İdari işlemler, idari makamların idare işlevleriyle ilgili ve kamu gücüne dayanarak kamu hukuku alanında tesis ettikleri tek yanlı, doğrudan uygulanabilir nitelikte ve ilgililerin hukuki durumlarını etkileyen hukuki tasarruflardır.
Bu itibarla, idari eylemden doğan tazminat davalarının ön koşulu niteliğinde olan idari başvuru sonucunda tesis edilen ön karar, yukarıda belirtilen özellikleri nedeniyle, iptal davasına konu olabilecek nitelikte bir idari işlem olmadığından, 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesi kapsamında yapılan başvuru üzerine açılan bir davada, başvurunun reddine ilişkin işlem yönünden davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlığa konu olayda, idari davaya konu olabilecek nitelikte bir işlem olmadığından, davacının tazminat isteminin reddine ilişkin … tarih ve E…. sayılı Adalet Bakanlığı işleminin iptali istemi yönünden davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken, davanın ehliyet nedeniyle reddi yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/11/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.