DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2019/7164 E.  ,  2023/7164 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/7164
Karar No : 2023/7164

DAVACI : ... Tekstil San. Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ...
2- ... Bakanlığı ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN_KONUSU : Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünün davacı firma yetkililerinin on yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan, 23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 20/02/2017 tarihli ve 2017/9962 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararın 10. maddesindeki "on yıl müddetle" ibaresinin iptali istenilmiştir.

DAVACININ_İDDİALARI : Davacı vekili tarafından, müvekkili olan davacı şirketin yatak kumaşında dünyanın en seçkin markalarından olduğu ve 100’den fazla ülkeye ihracat yaptığı, henüz çok yeni bir uygulama olan ve İnsan Kaynakları tarafından fark edilmeyen iade yükümlülüğüne dair sürecin doğru yönetilemediği, firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine 10 yıl süre ile hususi damgalı pasaport verilmeyeceği düzenlemesinin, mahrumiyetin bu denli uzun olması nedeniyle ölçüsüz bulunduğu gibi düzenlemenin de amacına uygun olmadığı, davaya konu Bakanlar Kurulu Kararında değişiklik yapılmasına ilişkin 24/10/2018 tarih ve 30575 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 214 sayılı Karar kapsamında, son 3 takvim yılının her birinde ihracat yapma şartının kaldırıldığı değerlendirildiğinde, mevcut düzenlemeden daha fazla ihracat firmasının yararlanmasının amaçlandığının görüleceği ileri sürülmektedir.

DAVALILARIN_SAVUNMALARI : Davalı idareler vekili tarafından, hususi damgalı pasaport hakkından istifade eden davacı şirket personelinin 01/04/2018 tarihinde işinden ayrılmasına rağmen pasaportunu 30/11/2018 tarihinden iptal ettirmesi üzerine davaya konu Bakanlar Kurulu Kararının 10. maddesi uyarınca dava konusu işlemin tesis edildiği, ihracatçı firmada görevi sona eren bir kişinin dava konusu Kararın 10. maddesi uyarınca iade yükümlülüğünü yerine getirmediği takdirde, ihracatı teşvik amacıyla kendisine verilen hususi damgalı pasaportu kullanarak hak etmediği bir imkandan yararlanmış olacağı, bu durumun da söz konusu Kararın amacıyla örtüşmediği, 5682 sayılı Kanun’un kendisine verdiği usul ve esasları belirleme yetkisi uyarınca Bakanlar Kurulunca belirlenen şartlarda hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; davacı firma yetkililerinin on yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına ilişkin Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünün ... gün ve ... sayılı işlemi ile bu işleme dayanak alınan 23.3.2017 gün ve 30016 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 20.2.2017 gün ve 2017/9962 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile kararlaştırılan "İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar"ın 10'uncu maddesinde yer verilen "on yıl müddetle" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
5682 sayılı Pasaport Kanununun 14'üncü maddesinde, "A) (Değişik: 15.7.2016- 6728/7 md.)Yıllık ortalama ihracat değerlerine göre yapılan sınıflandırmada; son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı Bakanlar Kurulunun (2.7.2018 tarihinden itibaren Cumhurbaşkanının) belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine, Türk Ceza Kanununun 53'üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile; Devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkum olmamaları kaydıyla, Bakanlar Kurulunca (Cumhurbaşkanınca) belirlenen esaslara göre iki yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir." kuralına yer verilmek suretiyle hususi damgalı pasaportların düzenlenme koşulları belirlenmiştir.
5682 sayılı Kanunun yukarıda belirtilen 14'üncü maddesinin A bendindeki hükme dayanılarak, sürdürülebilirlik ilkesi çerçevesinde kaliteye, teknoloji kullanımına ve dünyada yeni pazarlara girebilme önceliklerine göre üretim faaliyetlerinde, firmaların desteklenmesi, teşvik edilmesi ve gümrük işlemlerinde kolaylık sağlanmasına yönelik olarak daha fazla ihracat yapan firma yetkililerinin ihracat tutarlarına göre belirlenecek sayıda hususi pasaport verilmesi amacıyla 20.2.2017 gün ve 2017/9962 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı yürürlüğe konulmuş olup; bu Kararın 10'uncu maddesinde, iade yükümlülüğünü yerine getirmeyen firmaların on yıl süreyle hususi pasaport hakkından yararlanamayacağı belirtilmiştir.
T.C. Anayasası ve Pasaport Kanunu ile verilen görev ve tanınan yetki çerçevesinde yürürlüğe konulan dava konusu düzenleme ile, dış ticaret politikasının öncelikleri ile ekonominin ve yerli üreticinin desteklenmesi, ülke ekonomisine verilen katkının arttırılması ilkelerine göre, belirli bir dış ticaret hacmine sahip, mali yeterliliği tasdik edilmiş, kayıtları izlenebilir olan firma yetkililerine gümrük ve dış ticaret faaliyetlerinde vize ve benzeri belli kolaylıklar tanınmasına imkan verilmesi suretiyle; böylece de, yurt dışında daha kaliteli, çeşitli ve uluslararası kuruluşlarla rekabet edebilecek düzeyde firma sayısının arttırılmasının amaçlandığı sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, kanun ile yetki verilen Bakanlar Kurulu tarafından hususi damgalı pasaport verilebilecek ihracatçıların belirlenmesi, müracaat usulü, pasaportların iadesi, iptali ve İl Emniyet Müdürlüğüne bildirimine ilişkin kurallar belirlenmiş olup, söz konusu düzenlemede, gerek Anayasada yer verilen dış ticaret, ekonomi ve bu üretim dallarında faaliyet gösterenlerin korunması ve desteklenmesi ilkelerine, gerekse, yetki veren 5682 sayılı Kanunun 14'üncü maddesine aykırılık görülmemiştir.
Ayrıca, davacı firma çalışanına verilen hususi damgalı pasaportun, hak sahipliğinin kaybedilmesinden itibaren onbeş gün içerisinde iade edilmesi gerekirken, bu yükümlülüğün yerine getirilmediğinden bahisle idarece tesis edilen işlemde de yasal isabetsizlik bulunmamaktadır.
Dava dilekçesinde ileri sürülen diğer iddialarda da, yasal isabet yoktur.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Bakılan dava, Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünün davacı firma yetkililerinin on yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan, 23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 20/02/2017 tarihli ve 2017/9962 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararın 10. maddesindeki "on yıl müddetle" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesinin (A) fıkrasına, 15/07/2016 tarihli ve 6728 sayılı Kanunla eklenen paragrafın dava konusu Bakanlar Kurulu tarihi itibarıyla yürürlükte olan halinde, "Yıllık ortalama ihracat değerlerine göre yapılan sınıflandırmada; son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı Bakanlar Kurulunun (uygulama işlemi tarihinde Cumhurbaşkanının) belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine, Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile; Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamaları kaydıyla, Bakanlar Kurulunca (uygulama işlemi tarihinde Cumhurbaşkanınca) belirlenen esaslara göre dört yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir." hükmü yer almıştır.
23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14. maddesine dayanılarak hazırlanan 20/02/2017 tarihli ve 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararın "Pasaportların iadesi, iptali ve bildirim" başlıklı 10. maddesinde, “Hususi damgalı pasaport alan firma yetkilileri, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşıldığı veya pasaportun geçerlilik süresi içerisinde bu şartlardan herhangi birini kaybettiği tarihi izleyen 15 gün içerisinde hususi damgalı pasaportlarını iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, firma tarafından derhal formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce derhal pasaportu veren il emniyet müdürlüğüne bildirilir ve pasaport emniyet müdürlüğünce iptal edilir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine on yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez.” düzenlemesine yer verilmiş iken, söz konusu madde 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 06/10/2020 tarihli ve 3064 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı'nın 6. maddesiyle, "Hususi damgalı pasaport alan firma yetkilileri, pasaportun geçerlilik süresi içerisinde, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini kaybetmeleri halinde pasaportunu derhal iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, firma tarafından formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce de derhal pasaportu veren il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bildirilir ve pasaport bu il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünce iptal edilir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine dört yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez.
" şeklinde değiştirilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Dava Konusu İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararın 10. Maddesindeki "on yıl müddetle" İbaresinin İncelenmesi:
23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, 20/02/2017 tarihli ve 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Bakanlar Kurulu Kararının "Pasaportların iadesi, iptali ve bildirim" başlıklı 10. maddesinde yer alan, iade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine on yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmeyeceğine ilişkin düzenlemenin, 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 06/10/2020 tarihli ve 3064 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı'nın 6. maddesiyle dört yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmeyeceği şeklide değiştirildiği görülmektedir.
Bu durumda, davacı tarafından iptali istenen 23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesindeki "on yıl müddetle" ibaresi hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Dava Konusu Bireysel İşlemin İncelenmesi:
Her ne kadar karar tarihi itibariyle yürürlükten kaldırılmış ise de, dava konusu uygulama işleminin tesis edilmesinde dayanak olarak alınması sebebiyle 23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 20/02/2017 tarihli ve 2017/9962 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararın 10. maddesindeki "on yıl müddetle" ibaresinin de hukuka uygunluk incelemesinin yapılması gerektiği açıktır.
Anayasa'nın 124. maddesinin, dava konusu düzenlemenin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan halinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
Dava dosyasının incelenmesinden, hususi damgalı pasaport hamili firma çalışanının 01/04/2018 tarihinde işten ayrılmasına rağmen, bu durumun davacı şirket tarafından süresinde bildirilmemesi nedeniyle çalışana ait hususi damgalı pasaportun 30/11/2018 tarihinde iptal edildiğinin anlaşılması üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği, davacı şirket tarafından da gecikmenin kabul edildiği görülmektedir.
5682 sayılı Kanun'un 14. maddesinin (A) fıkrasıyla, sayılan suçlardan mahkumiyeti olmamak kaydıyla, son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı Bakanlar Kurulunun (Cumhurbaşkanının) belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine dört yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin esasların Bakanlar Kurulunca (Cumhurbaşkanınca) düzenleneceği öngörülmüştür.
Buna göre, ilgili firma yetkililerine hususi damgalı pasaport düzenlenmesi, ihracatçı firmalara -yetkili temsilcileri aracılığıyla- ticaretlerini geliştirici ve kolaylaştırıcı imkanlar sağlama amacına yönelik bir hak olup; bu haktan yararlanma koşul ve sürelerinin belirlenmesi, pasaportun verilmesi, iadesi, iptali de dahil olmak üzere pasaportun düzenlenmesine ilişkin bütün esasların tespiti hususunda Bakanlar Kuruluna (Cumhurbaşkanına) yetki verildiği açıktır.
Öte yandan, söz konusu hakkın tanınmaması halinde ilgili firma yetkililerinin hiç pasaport alamaması gibi bir durumun da söz konusu olmadığı, 5682 sayılı Kanun’un 15. maddesi uyarınca kural olarak her Türk vatandaşının, dolayısıyla firma yetkililerinin umuma mahsus pasaport hamili sıfatıyla yurt dışına çıkabilmelerinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, hususi damgalı pasaport hamili olarak yurt dışına çıkış kolaylığından yararlanabilecek firmalar ile yetkililerini tespit konusunda yetkili bulunan davalı Cumhurbaşkanlığının (mülga Bakanlar Kurulunun), kanuni sınırlar içinde kalmak kaydıyla, anılan takdir yetkisi kapsamında birtakım şartlar öngörmesinde ve bu şartların kaybedildiğinin geç bildirilmesi halinde söz konusu haktan yoksun kalınacak süreyi tespit etmesinde, dayanağı Kanuna aykırılık bulunmadığı gibi Anayasa’nın 23. maddesinde güvence altına alınan yurt dışına çıkma hürriyetini sınırlayan bir yön de bulunmadığından, anılan Kararda yer alan bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine belirli bir süre boyunca hususi damgalı pasaport verilmeyeceği şeklindeki dava konusu işlemde üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, her ne kadar dava konusu işlemde bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen davacı firma yetkililerine hususi damgalı pasaport verilmeyecek süre "on yıl" olarak belirtilmiş ise de, söz konusu Kararda yapılan lehe düzenleme nedeniyle bu sürenin davacı hakkında da "dört yıl" olarak uygulanması gerektiği tabiidir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 20/02/2017 tarihli ve 2017/9962 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Kararın 10. maddesindeki "on yıl müddetle" ibaresi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünün davacı firma yetkililerinin on yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Netice itibariyle davaya konu düzenleyici işlemin yürürlükte olduğu tarihte hukuka uygun olduğu ve bireysel işlem yönünden de hukuka aykırılık bulunmadığı göz önünde bulundurularak, ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 21/11/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.