DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2019/11683 E.  ,  2023/5320 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/11683
Karar No : 2023/5320

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : Kendilerine asaleten ...'ya velayeten ... ve ...
VEKİLİ : Av. ...

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, prematüre olarak doğan ... 'nın göz muayenesi yapılmayarak engelli hale gelmesine sebebiyet verildiği iddiasıyla, bakiye ömrü için hesap edilecek 10.000,00 TL (miktar artırımı ile 1.104.485,34 TL) bakıcı giderinin davalı idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davalı idarenin istinaf isteminin kabulüne ve İdare Mahkemesi kararın kaldırılmasına, yeniden yapılan inceleme sonucunda davacıların bakıcı gideri ödenmesine yönelik istemlerinin kabulüne, olay tarihi ile 2019 takvim yılı dahil olmak üzere bilirkişi tarafından hesaplanan bakıcı gideri olan 183.316,00 TL'nin dava açılırken talep edilen 10.000,00 TL'lik kısmın davalı idareye başvuru tarihi olan 08/02/2017 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte, miktar artırım dilekçesi ile artırılan 173.316,00 TL'lik kısmın ise miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ edildiği tarihi olan 14/08/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte maddi tazminat olarak davacılara ödenmesine, bakımı üstlenen davacılara ...'nın hayatta olduğu belgelendirildiği sürece bakıcı giderlerinin ödenmesine, ödemenin her takvim yılı başında peşin olarak yapılmasına, 2019 Aralık ayından sonraki dönemler için yapılacak bakıcı giderine ilişkin ödemelerin engelli kişinin yaşadığı tespit edilmek ve ilgili yıldaki brüt asgari ücret üzerinden hesaplanmak suretiyle her takvim yılının başında peşin olarak ödenmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, davalı idarenin ödeme şekline yönelik bir itirazının olmadığı, bu nedenle ödeme şeklinin değiştirilmesinin usule ve yasaya aykırı olduğu; davalı idare tarafından, tazmin şartlarının oluşmadığı, aile içinde bakılacağından hükmedilen bakıcı giderinin %50 oranında indirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Taraflarca, karşılıklı temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden;
Davacılar tarafından ...'nın davalı idarenin hizmet kusuru nedeniyle zarara uğradığı iddiasıyla açılan tam yargı davasında, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verildiği; bununla birlikte, anılan kararın gerekçesinde, dava dilekçesinde yer verilmeyen bakıcı giderinin sonradan istenilmesinin talebin genişletilmesi olarak kabul edildiği ve bu konuda hesaplama yapılmasına gerek görülmediği belirtilerek, davacıların bundan sonraki dönemler/yıllar için bakıcı gideri yönünden yapılabilecek başvurulara karşı dava açma hakkının bulunduğuna yer verildiği, ... İdare Mahkemesinin bu kararının ise kanun yolu incelemesinden geçerek kesinleştiği,
Bunun üzerine, davacılar tarafından, "... İdare Mahkemesi kararının gerekçesi nazara alınarak, ... 'nın bakiye ömrünce bakıcı gideri ödenmesi istemiyle" davalı idareye başvurulduğu, başvurunun zımnen reddi üzerine "... 'nın bakiye ömrü süresince bakıma muhtaç olduğu belirtilerek, bakiye ömrünce hesap edilecek bakıcı giderine hükmedilmesi" istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı,
İdare Mahkemesince, ... 'nın bakiye ömrü esas alınarak bakıcı giderinin hesaplanmasına yönelik bilirkişi incelemesi yaptırıldığı ve davacıların miktar artırımı ile talep etmiş oldukları 1.104.485,34 TL bakıcı giderine yönelik tazminat istemlerinin kabulüne karar verildiği,
Bölge İdare Mahkemesince; bakıcı giderine ilişkin maddi tazminat hesabının bakımı üstlenilen ağır engelli hastanın hayatta olduğunun belgelendirildiği sürece bakıcı giderlerinin ödenmesine, ödemenin her takvim yılı başında yıllık peşin olarak yapılmasına, bakımı üstlenilen ağır engelli hastanın bakıcı giderine ilişkin maddi tazminat tutarının aylık brüt asgari ücret üzerinden hesaplanmasına, anılan hususlar dikkate alınarak olay tarihi ile mahkemece verilecek karar tarihi arasında geçen süre için bakıcı gideri tazminat tutarının bir bütün olarak hesaplanmasına, bu tutarın yasal faiziyle birlikte tazminat olarak ödenmesine ve bu kısım açısından nisbi vekalet ücretine hükmedilmesine, mahkemece verilecek karar tarihinden sonraki dönemler için yapılacak bakıcı gideri tazminatına ilişkin ödemelerin, davalı idarece re'sen ağır engelli kişinin yaşadığı tespit edilmek ve ilgili yıldaki brüt asgari ücret üzerinden hesaplanmak suretiyle her takvim yılının başında peşin olarak yapılmasına ve bu kısım açısından maktu vekalet ücretine hükmedilmesine gerektiğinin Danıştayın yerleşik içtihatlarıyla belirlendiği gerekçesiyle, davalı idarenin istinaf isteminin kabulüne ve İdare Mahkemesi kararın kaldırılmasına, yeniden yapılan inceleme sonucunda davacıların bakıcı gideri ödenmesine yönelik istemlerinin kabulüne, yeniden yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde olay tarihi ile 2019 takvim yılı dahil olmak üzere hesaplanan bakıcı gideri olan 183.316,00 TL'nin dava açılırken talep edilen 10.000,00 TL'lik kısmın davalı idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte, miktar artırım dilekçesi ile artırılan 173.316,00 TL'lik kısmın ise miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ edildiği tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte maddi tazminat olarak davacılara ödenmesine, bakımı üstlenen davacılara ... 'nın hayatta olduğu belgelendirildiği sürece bakıcı giderlerinin ödenmesine, ödemenin her takvim yılı başında peşin olarak yapılmasına, 2019 Aralık ayından sonraki dönemler için yapılacak bakıcı giderine ilişkin ödemelerin engelli kişinin yaşadığı tespit edilmek ve ilgili yıldaki brüt asgari ücret üzerinden hesaplanmak suretiyle her takvim yılının başında peşin olarak ödenmesine karar verildiği görülmüştür.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları doğrudan zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davaları olup, idarenin hukuki (mali/tazmin) sorumluluğunun yargı aracılığıyla belirlenip hüküm altına alınmasını sağlamaktadır.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmektedir. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.
İdarelerin kamu hizmetlerinin gereği gibi işlemesini sağlayacak organizasyonları yaparak, yeterli araç ve gereçle donatılmış bina, tesis ve araçlarda hizmetin özelliğine uygun olarak seçilen ve yetişmiş personelle hizmeti yürütme yükümlülüğünün bulunduğu tartışmasızdır.
Zarar gören kişinin hizmetten yararlanan durumunda olduğu ve hizmetin riskli bir nitelik taşıdığı sağlık hizmetinde, idarenin tazmin yükümlülüğünün doğması için; zararın, idarenin hizmet kusuru sonucu meydana gelmiş olması gerekmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen usul hukuku kuralı olan taleple bağlılık ilkesi uyarınca Mahkemelerce davacının istem sonucu hakkında karar verilmesi gerekmektedir. Söz konusu ilke gereği hakimin, tarafların talep sonuçlarıyla bağlı olup ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremeyeceği, yalnızca hukukilik denetimine bağlı olarak talep sonucundan daha azına karar verebileceği açıktır. Ayrıca söz konusu Kanun hükmü, emredici hüküm olduğundan Mahkemece kendiliğinden dikkate alınması gerekmektedir.
Taleple bağlılık ilkesi, medenî usul hukukunda yer alan ve yargılamaya hâkim olan ilkelerden bir tanesi olup hâkimin, tarafların talepleriyle bağlı olduğunu, talepten fazlasına veya talepten başka bir şeye karar veremeyeceğini; ancak duruma göre talep sonucundan daha azına karar verebileceğini ifade eder.
Her ne kadar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu'nda "taleple bağlılık" ilkesine açıkça veya 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na atıfta bulunulmak suretiyle yer verilmemiş ise de; Danıştay dairelerinin ittifakla kabul ettiği yerleşik içtihatlarla, taleple bağlılık ilkesi idari yargılama hukukunda da uygulanmaktadır. Bu bağlamda, idari yargı mercilerinde açılan davalarda, idare mahkemelerinin davacının istemi ile bağlı olduğu, bu istemi genişletecek biçimde bir karar veremeyeceği açıktır.
Uyuşmazlık incelendiğinde, Bölge İdare Mahkemesince davalı idarenin istinaf istemi kabul edilerek yeniden yapılan yargılamada, davacılara ödenmesi gereken bakıcı giderine her ne kadar yerleşik Danıştay içtihatlarına uygun bir şekilde hükmedilmişse de; davacıların idareye yapmış oldukları başvuruda "... İdare Mahkemesinin kararı dikkate alındığında ...'nın bakiye ömrünce bakılacağı nazara alınarak bakıcı gideri ödenmesinin talep edildiği" ve açmış oldukları işbu davada da benzer şekilde "... İdare Mahkemesinin kararı dikkate alındığında ...'nın bakiye ömrünce hesap edilecek bakıcı gideri tazminatına hükmedilmesinin istenildiği" görüldüğünden, taleple bağlılık ilkesi uyarınca, davacılara ödenecek bakıcı giderinin olay tarihinden itibaren değil de davacıların talep ettiği şekilde idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, Bölge İdare Mahkemesince, idareye yapılan başvuru tarihi ile işbu bozma kararı üzerine yapılacak yargılama neticesinde verilecek karar tarihi arasında geçen süre için davacılara ödenmesi gereken bakıcı giderinin bir bütün olarak hesaplanmasına, bu tutarın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine ve bu kısım açısından nisbi vekalet ücretine hükmedilmesine, karar tarihinden sonraki dönemler için yapılacak bakıcı giderine ilişkin ödemelerin ise davalı idarece re'sen ağır engelli kişinin yaşadığı tespit edilmek ve ilgili yıldaki brüt asgari ücret üzerinden hesaplanmak suretiyle her takvim yılının başında peşin olarak yapılmasına ve bu kısım açısından maktu vekalet ücretine hükmedilmesine karar verilmesi gerektiğinden; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında olay tarihinden itibaren bakıcı gideri hesaplanarak hüküm kurulmasında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:.. , K:... sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/10/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.