DANIŞTAY 10. DAIRE

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2019/11350 E.  ,  2023/6979 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/11350
Karar No : 2023/6979

DAVACI: … Hay. ve Tarım Yay. San. İth. İhr. Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. …

DAVALI: … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ: Huk. Müş. …

DAVANIN_KONUSU: 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in 27. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "...kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği..." ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI: Dava konusu Yönetmelik'in, dayanağı 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 10. maddesine aykırı olduğu, zira Kanun'da soy kütüğüne kayıtlı atların pedigrilerinin iptal edilebilmesi için yapılacak testler ve morfolojik muayene neticesinde safkan olmadıklarının tespit edilmesi şartı aranmasına rağmen, dava konusu Yönetmelik'te yer alan "kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği" ibaresinin Kanun'un kapsamını aşacak şekilde kan grubu ve DNA yönünden yapılacak testlerde ana babaya uygunluk göstermesine rağmen uzman heyet tarafından yapılacak morfolojik muayene sonucunda safkan olmadığı yönünde görüş bildirilen Arap atlarının pedigrilerinin iptal edilmesi sonucunu doğurduğu, ana baba doğrulaması yapılarak safkan Arap atı soy kütüğüne kaydedilen Arap atlarının idarece oluşturulan uzman heyet tarafından safkan Arap atı vasıflarından sapmalar gösterdikleri gerekçesiyle pedigrilerinin iptal edildiği, uzman heyetin aradığı kriterlerin sübjektif olduğu, nitekim pedigri iptallerinin iptali istemiyle açılan davalarda yapılan bilirkişi incelemeleri neticesinde düzenlenen bilirkişi raporlarında söz konusu atların safkan Arap atı olduklarının ortaya konulması neticesinde mahkemelerce dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği iddiaları ile dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI: 5996 sayılı Kanun'da ve dava konusu Yönetmelik'te, safkan Arap atı soy kütüğüne kaydedilecek atların test/ DNA sonuçlarının ve morfolojik muayenelerinin olumlu olması şartının arandığı, test ve DNA sonuçlarının atın safkan Arap atı olduğunu tek başına belirlemediği, bu testlerle ana baba doğrulamasının yapıldığı, ırk tespitinin yapılmadığı, morfolojik muayene ile atın yetiştirilme şartları ve gelişimine bağlı olarak safkan olup olmadığının tespit edildiği, iki unsurun birbirinden bağımsız olduğu, Yönetmeliğin ülkemizdeki safkan Arap atlarının korunması amacıyla tesis edildiği belirtilerek, dava konusu düzenlemenin usule ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Dava konusu Yönetmelik düzenlemesi hukuka ve dayanağı mevzuat hükümlerine uygun olduğundan davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ: Dava, 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalatı ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin "Tayların muayenesi" başlıklı 27. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "...kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfololojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği" ibaresinin iptali istemi ile açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 124. maddesinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hüküm altına alınmıştır. (21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle değişik 124. maddede; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri düzenlenmiştir.)
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zootekni" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasında: "Bakanlık, hayvan ıslahı, hayvan gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi gibi zootekni konularında düzenleme yapmaya, hayvan yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen hayvan yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye yetkilidir", 4. fıkrasında; Bakanlık, damızlık hayvanların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile ilgili usul ve esasları belirler", 5. fıkrasında; "Bakanlık, hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirleri alır, uygular veya uygulatır", 10. fıkrasında; "Gebe olarak ithal edilen safkan kısraklardan doğan tayların soy kütüğüne kaydı için, gebe kısrağın kendi ırkından bir aygırla tohumlandığını gösteren menşe ülke yetkili makamlarınca verilmiş bir aşım sertifikası istenir. Safkan olmayan atlar, soy kütüğüne kayıt edilmemiş safkan Arap ve İngiliz ana ve babadan doğan taylar, kendi ırkının özelliklerini göstermeyeceği anlaşılan iyi gelişmemiş ve safkan özelliklerinden önemli sapma gösteren taylar ile Bakanlıkça belirlenen diğer özellikler ve şartları taşımayan taylar soy kütüğüne kayıt edilmez ve bunlara pedigri verilmez", 11. fıkrasında; "Soy kütüğüne kayıt edilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların, lüzum görüldüğünde Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyetçe kan grubu veya DNA testleri ile anababa doğrulaması ve morfolojik yönden muayeneleri yapılabilir. Test ve muayeneler neticesinde, safkan olmadıkları tespit edilenlerin ve yavrularının soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu hayvanlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmez", 12. fıkrasında; "Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap veya İngiliz ana ve babadan Türkiye'de doğan kendi ırk vasıflarını haiz tayların, doğum gününden itibaren üç ay içinde, yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap ve safkan İngiliz atların gümrük girişlerinden itibaren iki ay içinde soy kütüğüne kaydedilmesi, Bakanlığa müracaat edilerek, Bakanlıkça belirlenen evrakının teslimi ve muayene ettirilmesi şarttır" ve son olarak 15. fıkrasında da; "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun'a ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na dayanılarak hazırlanan, Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü Kayıtları İthali ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı I inci maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; safkan Arap ve İngiliz atlarının soy kütüğü kayıtlarının tutulması, pedigri ve damızlık belgelerinin verilmesi, tescili, tohumlama izni ve ilgili işlemleri, Uluslararası Soy Kütüğü Kitabının hazırlanması ve yayını, soy kütüğüne kaydedilip pedigrisi verilen atların gerektiğinde yeniden muayeneleri, sahip değişiklikleri ile ilgili esasların belirlenmesi, bunların yetiştirme yönünden sağlık kontrolleri, yetiştirme kayıtları, cetvelleri ve denetimlerine ait hükümler ile ithal edilecek safkan Arap ve İngiliz atlarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. " hükmüne, "Islah çalışması” başlıklı 5 inci maddesinde; "(1) Bakanlık at sağlığı ile at ıslahı ve refahını korumak ve sağlamak, atların gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı atların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi, damızlık at yetiştiricileri ve damızlık atlar ile ilgili kayıtların tutulması, damızlık atların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirlerin alınması, Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap ve İngiliz ana ve babadan Türkiye'de doğan taylar ile yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap ve safkan İngiliz atların soy kütüğüne kaydedilmesi ile ilgili tedbirler almaya yetkilidir. Bakanlık, söz konusu yetkilerinin tamamını veya bir kısmını Yarış Müessesesine devredebilir" kuralına, "Tayların muayenesi” başlıklı 27 inci maddesinde; "(1) Soy kütüklerine kaydedilip pedigrisi verilmiş atların görülen lüzum üzerine her zaman Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından kan grubu ve DNA raporu da dikkate alınarak, genetik ve morfolojik muayeneleri yapılabilir. (2) Muayene neticesinde, safkan olmadıkları, DNA yönünden ana babaya uygunluk göstermediği, kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği, kalıtsal kusur bulunduğu tespit edilenlerin veya kendi ırkının gelişmesini göstermeyenlerin soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu atların taylarına pedigri verilmez, pedigri verilmiş ise pedigrileri iptal edilir ve soy kütüğünden kaydı silinir. Tespite ilişkin karar, Yüksek Komiserler Kurulunun kararı ve Bakanlığın onayı ile kesinleşir. Pedigrileri ve soy kütüğü kaydı iptal edilen taylar ile damızlık belgeleri iptal edilen aygır ve kısrak sahipleri herhangi bir zarar veya ziyan iddiasında bulunamaz veya tazminat talep edemez. (3) Bu madde kapsamında muayene yapılacağı on beş gün önceden hipodromlarda ilan tahtasına asılmak suretiyle ve resmî programlara yazılarak ilân edilir. Bu ilan ile tebligat yapılmış sayılır. Bu işlemlerin usulüne uygun olarak yapıldığı tutanakla tespit edilir. Muayeneler Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından ilan edilen yerlerde yapılır. Görevli heyetin ücret, ulaşım ve diğer zaruri masrafları yarış gelirlerinden karşılanır." hükümleri yer almaktadır.
2018 yılı At Yarışları Genel Hükümlerinin Atların Yaşlarına ve Grup Koşusu Kazanma Durumlarına Göre İştirak Şartları başlıklı 5 inci maddesinin (e) ve (f) bentlerinde ise; "e) Türkiye at soy kütüğüne kayıtlı olup ilk defa koşulara iştirak edecek Arap tay ve atları eşkal ve kan muayeneleri yapılıp muayene sonuçları kesinleşinceye kadar yarışlara iştirak edemezler. f) Türkiye at soy kütüğüne kayıtlı olup, 5996 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, lüzum görüldüğünde tekrar muayene yapılmasına karar verilen Arap tay ve atlar, eşkal ve kan muayenelerine getirilmediği takdirde koşulara kaydı yapılmaz." düzenlemelerine yer verilmiştir.
İlgili mevzuatın incelenmesinden; safkan atlara mahsus ırk vasıflarını muhafaza etmek ve atların sağlığına gölge düşürücü, şüphe uyandırıcı halleri önlemek için gerekli tedbirleri almak hususunda davalı idarenin görev ve sorumluluğunun bulunduğu, özel yetiştirme ve ithal safkan atların kan grupları/DNA, eşkal ve ırk vasıfları yönünden muayenelerinin, 5996 sayılı Kanunun 10. maddesi ile, Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalatı ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin 27. maddesi uyarınca ve At Yarışları Genel Hükümlerinin 5. maddesi gereği her yıl teşekkül ettirilen uzman heyetçe hipodromlarda yapıldığı, uzman heyetçe yapılan fenotip ve genotip muayeneler sonucunda, uygun görülmeyen atların soy kütüğü kaydının silindiği veya damızlık belgesi verilmediği bu suretle, soy kütüğüne kayıt edilerek, pedigrisi verilen atların ırk karakterlerinin korunmasının amaçlandığı, ırk karakterlerinde önemli sapmalar görülen atların damızlık olarak kullanılmasının, ırk karakterlerinin bozulmasına yol açacağı, başka bir deyişle, tayların muayenesi ile ırk vasıflarına uymayan atların seleksiyona tabi tutulması ve gelecek nesillerin ırk vasıflarının korunmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından; dava konusu Yönetmeliğin, dayanağı 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 10. maddesine aykırı olduğu, zira Kanunda soy kütüğüne kayıtlı atların pedigrilerinin iptal edilebilmesi için yapılacak testler ve morfolojik muayene neticesinde safkan olmadıklarının tespit edilmesi şartı aranmasına rağmen, dava konusu Yönetmelikte yer alan "kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği" ibaresinin Kanunun kapsamını aşacak şekilde kan grubu ve DNA yönünden yapılacak testlerde ana babaya uygunluk göstermesine rağmen uzman heyet tarafından yapılacak morfolojik muayene sonucunda safkan olmadığı yönünde görüş bildirilen Arap atlarının pedigrilerinin iptal edilmesi sonucunu doğurduğu; ana baba doğrulaması yapılarak safkan Arap atı soy kütüğüne kaydedilen Arap atlarının idarece oluşturulan uzman heyet tarafından safkan Arap atı vasıflarından sapmalar gösterdikleri gerekçesiyle pedigrilerinin iptal edildiği, uzman heyetin aradığı kriterlerin subjektif olduğu, nitekim pedigri iptallerinin iptali istemiyle açılan davalarda yapılan bilirkişi incelemeleri neticesinde düzenlenen bilirkişi raporlarında söz konusu atların safkan Arap atı olduklarının ortaya konulması neticesinde mahkemelerce dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği iddialarıyla bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Dosyada bulunan Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünce hazırlanan … tarih ve … sayılı raporda da belirtildiği üzere, yeni doğan tayların soy kütüklerine kayıtlarının yapılabilmesi için eşkal muayene raporlarının yanısıra, belirtilen anne/babaya uyup uymadıklarının DNA STR testi ile analiz edilmesinin gerektiği, atlarda anne-baba doğrulamasının 2006 yılından beri DNA STR testi ile yapıldığı, bu test ile yeni doğan tayların DNA kimlikleri oluşturulmakta olup, atlarda safkan Arap veya safkan İngiliz olup olmadıklarına dair ırk tespitinin yapılmadığı, DNA testi ile anne-baba doğrulamasının yapıldığı, laboratuvarda yapılan analiz ve testlerle atların genetik yapısı incelenirken, aynı zamanda kalıtsal hastalıkları, don (tüy) rengi, cinsiyeti ve anne/baba soylarının tespitinin yapıldığı, atların fenotipinin ise, genotip ve çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkan görüntü ve özelliklerinin olduğu, yani bir atın genetik olarak safkan Arap atı olmasına karşın, çevresel faktörlerin (çevre şartları, bakım, beslenme gibi) dış görünüm ve özelliklerine yansıyabileceği, bu nedenle bir atı değerlendirmede genetik incelemeye ilave olarak fenotip ve eşkal muayenesinin de yapıldığı, atlarda aranan özelliklerden olan vücut ve uzuvlarının uyum ve ahengi, kalıtsal veya sonradan olma kusurlarının tespitinin eşkal ve fenotip muayenesiyle mümkün olduğu, yine atın vücut ölçülerinin, don rengi veya taşıdığı nişanelerin atı tanımlayarak, yarış performansı, mukavemeti, harmonisi ve ırkının özelliklerini dış görünüşüne ne kadar yansıttığı hakkında bilgiler verdiği, sonuç itibarıyla, atlarda DNA testi ile doğrulama yapılmasının yanında, eşkal ve fenotip muayenesinin yapılmasının da zaruri olduğu, bunların sonuçlarının değerlendirilmesinin birbirinden bağımsız olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, DNA testi ile, yeni doğan tayların safkan Arap veya safkan İngiliz olup olmadıklarına dair ırk tespitinin yapılmadığı, DNA testi ile anne-baba doğrulamasının yapıldığı, çevresel faktörlerin atın dış görünüm ve özelliklerine yansıması nedeniyle, bir atı değerlendirmede genetik incelemeye ilave olarak fenotip ve eşkal muayenesinin de yapıldığı, atlarda aranan özelliklerden olan vücut ve uzuvlarının uyum ve ahengi, kalıtsal veya sonradan olma kusurlarının tespitinin eşkal ve fenotip muayenesiyle mümkün olduğu hususları dikkate alındığında, Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalatı ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin " 27. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; ".... kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfololojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği" ibaresinde, 5996 sayılı Kanuna ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle; davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in 27. maddesinin 2. Fıkrasında yer alan "...kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği..." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zootekni" başlıklı 10. maddesinde,
"(1) Bakanlık, hayvan ıslahı, hayvan gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi gibi zootekni konularında düzenleme yapmaya, hayvan yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen hayvan yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye yetkilidir.
...
(3) Hayvanların üremesinde kullanılan sperma, ovum, embriyo, damızlık yumurta, ipek böceği tohumu, larva ve oğul gibi ürünleri üretenler, depolayanlar ve dağıtanlar Bakanlıktan izin almak zorundadır. Üreme ürünlerinin uygulanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir.
(4) Bakanlık, damızlık hayvanların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile ilgili usul ve esasları belirler.
(5) Bakanlık, hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirleri alır, uygular veya uygulatır.
...
(7) Bakanlık, hayvan ırklarının tescili ile ilgili iş ve işlemleri belirler ve yürütür. Tescil edilen hayvanların sınaî mülkiyet hakları bunları tescil ettiren gerçek ve tüzel kişilere veya onların kanunî temsilcilerine aittir.
...
(10) Gebe olarak ithal edilen safkan kısraklardan doğan tayların soy kütüğüne kaydı için, gebe kısrağın kendi ırkından bir aygırla tohumlandığını gösteren menşe ülke yetkili makamlarınca verilmiş bir aşım sertifikası istenir. Safkan olmayan atlar, soy kütüğüne kayıt edilmemiş safkan Arap ve İngiliz ana ve babadan doğan taylar, kendi ırkının özelliklerini göstermeyeceği anlaşılan iyi gelişmemiş ve safkan özelliklerinden önemli sapma gösteren taylar ile Bakanlıkça belirlenen diğer özellikler ve şartları taşımayan taylar soy kütüğüne kayıt edilmez ve bunlara pedigri verilmez.
(11) Soy kütüğüne kayıt edilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların, lüzum görüldüğünde Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyetçe kan grubu ve/veya DNA testleri ile ana-baba doğrulaması ve morfolojik yönden muayeneleri yapılabilir. Test ve muayeneler neticesinde, safkan olmadıkları tespit edilenlerin ve yavrularının soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu hayvanlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmez.
(12) Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap veya İngiliz ana ve babadan Türkiye’de doğan kendi ırk vasıflarını haiz tayların, doğum gününden itibaren üç ay içinde, yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap ve safkan İngiliz atların gümrük girişlerinden itibaren iki ay içinde soy kütüğüne kaydedilmesi, Bakanlığa müracaat edilerek, Bakanlıkça belirlenen evraklarının teslimi ve muayene ettirilmesi şarttır.
...
(15) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun'a ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na dayanılarak hazırlanan ve 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in;
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,
"Bu Yönetmeliğin amacı; safkan Arap ve İngiliz atlarının soy kütüğü kayıtlarının tutulması, pedigri ve damızlık belgelerinin verilmesi, tescili, tohumlama izni ve ilgili işlemleri, Uluslararası Soy Kütüğü Kitabının hazırlanması ve yayını, soy kütüğüne kaydedilip pedigrisi verilen atların gerektiğinde yeniden muayeneleri, sahip değişiklikleri ile ilgili esasların belirlenmesi, bunların yetiştirme yönünden sağlık kontrolleri, yetiştirme kayıtları, cetvelleri ve denetimlerine ait hükümler ile ithal edilecek safkan Arap ve İngiliz atlarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." düzenlemesine;
"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmelikte geçen;
...
g) Eşkal: Atın dış bakısında vücudun görünüşü ve üzerindeki şekil ile nişaneleri,
...
ı) Kan grubu veya DNA raporu: Atın kan veya dokusunun değişik tekniklerle yapılan analizi sonucunda genetik olarak ana babasına uygunluğunu belirten belgeyi,
...
j) Pedigri: Soy kütüğüne kaydedilen safkan atların numara, isim, orijin, ırk, don, eşkal, cinsiyet, doğum tarihi, yetiştiricisi, sahibi, koruyucu aşılamaları, sağlık testleri ile diğer bilgileri ihtiva eden atın kimlik belgesini,
k) Safkan Arap Atı Soy Kütüğü: Safkan Arap atlarına ilişkin pedigrilerin düzenlenmesine esas olacak bilgilerin toplandığı veri tabanını,
...
m) Soy kütüğü: Pedigrinin düzenlenmesine esas olacak bilgilerin toplandığı veri tabanını,
...
r) Uluslararası Soy Kütüğü Kitabı (Stud Book): Üye olunan uluslararası kuruluşlarca kuralları belirlenen, yayımlanması istenilen ve bu kuruluşlarca kabul görmüş atların bilgilerinin yazılı olduğu ve belirli zaman aralıklarıyla yayımlanan uluslararası kitabı,
...
ifade eder." düzenlemesine;
"Islah çalışması” başlıklı 5. maddesinde,
"(1) Bakanlık at sağlığı ile at ıslahı ve refahını korumak ve sağlamak, atların gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı atların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi, damızlık at yetiştiricileri ve damızlık atlar ile ilgili kayıtların tutulması, damızlık atların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirlerin alınması, Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap ve İngiliz ana ve babadan Türkiye'de doğan taylar ile yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap ve safkan İngiliz atların soy kütüğüne kaydedilmesi ile ilgili tedbirler almaya yetkilidir. Bakanlık, söz konusu yetkilerinin tamamını veya bir kısmını Yarış Müessesesine devredebilir." düzenlemesine;
"Soy kütüğüne kaydedilebilecek atlar ve mikroçip uygulaması" başlıklı 9. maddesinde,
"(1) Türkiye soy kütüğüne kayıtlı ve pedigrili safkan ana ve babanın Türkiye’de doğmuş ve kendi ırk vasıflarını haiz safkan Arap ve İngiliz atları ile Türkiye’nin üyesi olduğu uluslararası kayıt otoritelerince kabul görmüş ülkelerin soy kütüğüne kayıtlı ve Uluslararası Soy Kütüğü Kitabında yayınlanmış ithal atlar ile bunların yavruları kaydedilir.
(2) Soy kütüklerine kaydedilmemiş ana ve babaların tayları, DNA analizi ile şecere kontrolünde ana babaya uygunluğu tespit edilemeyen taylar, damızlık belgesi almamış ana babanın tayları, kendi ırk vasıflarını genetik veya morfolojik olarak göstermeyen taylar veya ırkının göstermesi gereken gelişmeyi gösteremeyen taylar soy kütüklerine kaydedilmez, herhangi bir şekilde kaydedilmiş ise kayıtları silinir. Soy kütüğüne kaydedilmiş olan atların, yukarıda sayılan halleri sonradan tespit edildiği takdirde dahi, bu atların soy kütüğünden kayıtları silinerek pedigrileri iptal edilir." düzenlemesine;
"Tayların muayenesi” başlıklı 27. maddesinde,
"(1) Soy kütüklerine kaydedilip pedigrisi verilmiş atların görülen lüzum üzerine her zaman Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından kan grubu ve DNA raporu da dikkate alınarak, genetik ve morfolojik muayeneleri yapılabilir.
(2) Muayene neticesinde, safkan olmadıkları, DNA yönünden ana babaya uygunluk göstermediği, kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği, kalıtsal kusur bulunduğu tespit edilenlerin veya kendi ırkının gelişmesini göstermeyenlerin soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu atların taylarına pedigri verilmez, pedigri verilmiş ise pedigrileri iptal edilir ve soy kütüğünden kaydı silinir. Tespite ilişkin karar, Yüksek Komiserler Kurulunun kararı ve Bakanlığın onayı ile kesinleşir. Pedigrileri ve soy kütüğü kaydı iptal edilen taylar ile damızlık belgeleri iptal edilen aygır ve kısrak sahipleri herhangi bir zarar veya ziyan iddiasında bulunamaz veya tazminat talep edemez.
(3) Bu madde kapsamında muayene yapılacağı on beş gün önceden hipodromlarda ilan tahtasına asılmak suretiyle ve resmî programlara yazılarak ilân edilir. Bu ilan ile tebligat yapılmış sayılır. Bu işlemlerin usulüne uygun olarak yapıldığı tutanakla tespit edilir. Muayeneler Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından ilan edilen yerlerde yapılır. Görevli heyetin ücret, ulaşım ve diğer zaruri masrafları yarış gelirlerinden karşılanır." düzenlemesine yer verilmiştir.
2018 yılı At Yarışları Genel Hükümleri'nin "Atların Yaşlarına ve Grup Koşusu Kazanma Durumlarına Göre İştirak Şartları" başlıklı 5. maddesinde,
"...
e) Türkiye at soy kütüğüne kayıtlı olup ilk defa koşulara iştirak edecek Arap tay ve atları eşkal ve kan muayeneleri yapılıp muayene sonuçları kesinleşinceye kadar yarışlara iştirak edemezler.
f) Türkiye at soy kütüğüne kayıtlı olup, 5996 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, lüzum görüldüğünde tekrar muayene yapılmasına karar verilen Arap tay ve atlar, eşkal ve kan muayenelerine getirilmediği takdirde koşulara kaydı yapılmaz.
..." düzenlemeleri yer almştır.
Dava Konusu Yönetmelik Düzenlemesinin İncelenmesi:
Safkan atlara mahsus ırk vasıflarını muhafaza etmek ve atların sağlığına gölge düşürücü, şüphe uyandırıcı hâlleri önlemek için gerekli tedbirleri almak hususunda davalı Bakanlığın görev ve sorumluluğunun bulunduğu, 5996 sayılı Kanun'un 10. maddesinin 11. fıkrasında açıkça belirtildiği üzere, soy kütüğüne kaydedilip pedigrisi verilen atların uzman heyetçe hem kan grubu ve/veya DNA testi aracılığıyla ana-baba doğrulamasının hem de morfolojik yönden ırkının özelliklerini gösterip göstermediğine dair muayenesinin yapılması suretiyle soy kütüğü kayıtlarının uygunluğunun tespit edilmesi gerektiği, bu kapsamda davalı Bakanlıkça özel yetiştirme ve ithal safkan atların kan grupları/DNA, eşkal ve ırk vasıfları yönünden muayenelerinin, 5996 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile Yönetmelik'in 8., 9. ve 27. maddeleri uyarınca ve At Yarışları Genel Hükümleri'nin 5. maddesi gereği her yıl teşekkül ettirilen uzman heyetçe hipodromlarda yapıldığı, uzman heyetçe yapılan fenotip ve genotip muayeneler sonucunda, uygun görülmeyen atların soy kütüğü kaydının silindiği veya damızlık belgesi verilmediği, bu suretle soy kütüğüne kayıt edilerek, pedigrisi verilen atların ırk karakterlerinin korunmasının amaçlandığı, ırk karakterlerinde önemli sapmalar görülen atların damızlık olarak kullanılmasının, ırk karakterlerinin bozulmasına yol açacağı, başka bir deyişle, tayların muayenesi ile ırk vasıflarına uymayan atların seleksiyona tabi tutulması ve gelecek nesillerin ırk vasıflarının korunmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Dosyada bulunan Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünce hazırlanan … tarih ve … sayılı raporda da belirtildiği üzere, yeni doğan tayların soy kütüklerine kayıtlarının yapılabilmesi için eşkal muayene raporlarının yanı sıra, belirtilen anne/babaya uyup uymadıklarının DNA STR testi ile analiz edilmesinin gerektiği, atlarda anne-baba doğrulamasının 2006 yılından beri Uluslararası Hayvan Genetiği Derneğinin tavsiyesi doğrultusunda DNA STR testi ile yapıldığı, bu test ile yeni doğan tayların DNA kimliklerinin oluşturulduğu, atlarda safkan Arap veya safkan İngiliz olup olmadıklarına dair ırk tespitinin yapılmadığı, DNA testi ile atların genetik yapısı incelenirken, anne-baba doğrulamasının yanı sıra kalıtsal hastalıkları, don (tüy) rengi ve cinsiyet tespitinin yapıldığı, atların fenotipinin (dış görünümünün) ise genotip (genetik) ve çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkan görüntü ve özelliklerinin olduğu, yani bir atın genetik olarak safkan Arap atı olmasına karşın, çevresel faktörlerin (çevre şartları, bakım, beslenme gibi) dış görünüm ve özelliklerine yansıyabileceği, bu nedenle bir atı değerlendirmede genetik incelemeye ilave olarak fenotip ve eşkal muayenesinin de yapıldığı, atlarda aranan özelliklerden olan vücut ve uzuvlarının yapı ve ahenginin, kalıtsal veya sonradan olma kusurlarının tespitinin eşkal ve fenotip muayenesiyle mümkün olduğu, yine atın vücut ölçülerinin, don rengi veya taşıdığı nişanelerin atı tanımlayarak, yarış performansı, mukavemeti, harmonisi ve ırkının özelliklerini dış görünüşüne ne kadar yansıttığı hakkında bilgiler verdiği, sonuç itibarıyla, atlarda DNA testi ile doğrulama yapılmasının yanında, eşkal ve fenotip muayenesinin yapılmasının da zaruri olduğu, bunların sonuçlarının değerlendirilmesinin birbirinden bağımsız olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, DNA testi ile yeni doğan tayların safkan Arap veya safkan İngiliz olup olmadıklarına dair ırk tespitinin yapılmadığı, DNA testi ile anne-baba doğrulamasının yapıldığı, çevresel faktörlerin atın dış görünüm ve özelliklerine yansıması nedeniyle, bir atı değerlendirmede genetik incelemeye ilave olarak fenotip ve eşkal muayenesinin de yapıldığı, atlarda aranan özelliklerden olan vücut ve uzuvlarının yapı ve ahenginin, kalıtsal veya sonradan olma kusurlarının tespitinin eşkal ve fenotip muayenesiyle mümkün olduğu hususları dikkate alındığında; anılan bilimsel gereklilikler ile dayanağı 5996 sayılı Kanun'un 10. maddesine uygun olarak getirilen dava konusu Yönetmelik'in 27. maddesinin 2. fıkrasında yer alan ".... kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfololojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği..." ibaresinde hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.
Her ne kadar davacı tarafından, safkan Arap atı soy kütüğüne kaydedilen Arap atlarının morfolojik incelemesini yapan uzman heyetin değerlendirmelerinin subjektif ve gerçek dışı olduğu, bu nedenle dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı pedigri iptallerine neden olduğu ileri sürülmüşse de, bu husus bireysel işlemlerin tesisi üzerine açılacak davalarda ileri sürülebilecek bir iddia olduğundan işbu davada dinlenilmesi mümkün görülmemektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in 27. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "...kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği..." ibaresi yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmasız işler için belirlenen … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/11/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.