ANKARA 7. ASLIYE TICARET MAHKEMESI

T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Dosya No: 2023/588 Esas - 2024/113 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili

T.C.
ANKARA
7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2023/588
KARAR NO : 2024/113

HÂKİM : ....
KATİP :....

DAVACI : ....
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ....
DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali)
DAVA TARİHİ : 25/08/2023
KARAR TARİHİ : 21/02/2024
G.K. YAZIM TARİHİ : 23/02/2024

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali) davasının yapılan açık yargılaması neticesinde,
I) İDDİA :
Davacı tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; .... Şubesine ait, 16/10/2023 keşide tarihli ... numaralı, 150.000,00 TL bedelli çekin kaybolduğu, tahsilatının kötüniyetli kişilerce yapılması ihtimalinin mümkün olduğu; Mahkememiz nezdinde açılan dava kapsamında, söz konusu çekin kaybının, ileride telafisi imkansız zararlara sebebiyet vermesinin önlenmesi amacıyla iptaline karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır.
II) DELİLLER
.... Gazetesi İlan Suretleri.
.... A.Ş. Tarafından Gönderilen 31/08/2023 ve 19/09/2023 Tarihli Cevabi Yazılar.
III) DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE :
a) Dava Konusu Uyuşmazlığın Tespiti :
Uyuşmazlık; dava dilekçesinde detayları bildirilen çek ile ilişkin olarak; kıymetli evrakın iptali koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği hususundan ibarettir.
b) Dava Şartlarının Değerlendirilmesi :
Mahkememizce yürütülen yargılama kapsamında; öncelikle 6100 Sayılı HMK.'nın 114. maddesi uyarınca "dava şartlarının" mevcut bulunup bulunmadığı hususunda yapılan incelemede; dava şartlarında eksiklik bulunmadığı tespit edilmiştir.
c) Dava Konusu Uyuşmazlığın Hukuki Tasnifi :
Dava, zayi nedeniyle Kıymetli Evrak / Çek İptali istemine ilişkindir.
Kıymetli evrakın iptaline ilişkin düzenleme genel olarak 6102 sayılı TTK m. 651 ila 653. maddelerinde yapılmış olup; TTK'nın 651/1. maddesi uyarınca, herhangi bir kıymetli evrakın zayi olduğunun anlaşılması halinde, Mahkeme tarafından iptaline karar verilebileceği; yine aynı Kanun'un 651/2. maddesi kapsamında ise kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin, senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir. Ayrıca her bir kambiyo senedi türü bakımından ise "Kambiyo Senetleri" başlığı altında 670 ve devamı maddelerinde yer verilmiştir.
Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali müessesesi; kıymetli evrakta hak ile evrak arasındaki sıkı bağlılığın, evrakın zayi olması halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur. Yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve talep edenin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir müessesedir. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilebilecek olan iptal kararı ile birlikte borçlu, bono, poliçe veya çek ibraz edilmeden ödeme imkanına kavuşmaktadır (....).
Kıymetli evrak iptali davalarında amaç; kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve kıymetli evrakın zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile, hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak ve evravkı ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.
TTK.'nın yukarıda zikredilen "kıymetli evrakın zayi nedeni ile iptaline" yönelik genel ve özel düzenlemeleri nazara alındığında iptal davasının şartlarının; senedin zayi olması, senette yer alan hakkın varlığının devam etmekte olması, iptal talep edenin hak sahibi olması, senet zilyetliğinin yeniden iktisabının mümkün olmaması ve senedin kanunen iptali mümkün bir senet olması olduğu anlaşılmaktadır. Burada özellikle vurgulanması gereken husus; zayi olan kıymetli evrakın iptalinin senetteki mündemiç hakkın varlığı devam ettiği sürece mümkün olduğu ve senetteki hakkın ödeme gibi bir neden ile ortadan kalkmış olması halinde, artık senedin iptaline gerek kalmayacak olmasıdır (....).
Diğer yandan kıymetli evrakın iptali; ancak kıymetli evrak olarak nitelendirilen senetler yönünden mümkündür. Kıymetli evrakın iptali istemi; kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerindeki hak sahibi olan lehtar ya da yetkili hamil tarafından sunulabilir. Ödemeyi yapması nedeniyle çek eline geçen keşideci, yetkili hamil olarak kabul edilmeyecektir. Bu nedenle; haricen yaptığı ödeme nedeniyle verdiği çeki geri alan ve bu sırada çeki zayii eden keşideci, kaybettiği çekin iptali için zayii nedeniyle iptal davası açamaz. Keşidecinin ödeme nedeniyle çeki geri alması durumunda, alacaklı ve borçlu sıfatları birleşmektedir ve çekten kaynaklanan hak sona ermektedir. Yargıtay yerleşik uygulaması da bu yöndedir (....).
İspat yükü ve ispat ölçüsü bakımından ise; kıymetli evrakın iptali isteminde bulunan kişi, evrak elindeyken ziyaa uğradığını inandırıcı delillerle ispatlamak ve evrakın bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Esasen hasımsız olarak açılan işbu davada; iptal talebinde bulunan şahsın ispat etmesi gereken husus, zilyedi bulunduğu çekin, rızası hilafına elinden çıkmış olduğu hususudur. Bununla birlikte; iptal davasında kesin ispat aranmamakta olup; evrakın kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunun gösterilmesi yeterli kabul edilecektir (....).
Poliçe hakkında 6102 sayılı TTK.'nın 759. maddesi kapsamında yapılan düzenleme uyarınca; poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir.
TTK 757 madde hükmünde ise kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenlemede; poliçenin iradesi dışında elinden çıktığı kişi, ödeme yeri veya hamilin yerleşim yeri Asliye Ticaret Mahkemesi'nden, "muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini" isteyebilmektedir. Mahkeme, "ödemeyi men" kararında ayrıca muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir. TTK 758. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda, Mahkemenin, dilekçe sahibine istirdat davası açması için uygun bir süre vermesi gerekmektedir. Mahkeme tarafından verilen işbu süre içinde dava açılmaması halinde, davanın reddine karar verilecek ve muhatap hakkındaki ödeme yasağı kaldırılacaktır. Verilen süre içerisinde istirdat davası açılması halinde ise, esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmesi gerekmektedir.
Kıymetli evrakın hak sahibi tarafından ileri sürülen "zayi iddiasının", Mahkeme tarafından inandırıcı bulunması halinde; TTK.'nın 761. maddesi uyarınca poliçeyi elinde bulundurana, TTK. 761. Madde kapsamında belirtilen süreler içerisinde iade etmesi amacıyla, (TTK. 762. madde kapsamında düzenlenen usulde) ilan yapılır.
Poliçe ile ilgili yapılan düzenlemeler TTK 818/1.fıkra (s) bendinde yapılan düzenleme uyarınca çek hakkında ve TTK m 778/1 fıkra (ı) bendi uyarınca bono hakkında da uygulanır.
d) Dava Konusu Uyuşmazlık İle İlgili Değerlendirme :
Mahkememizce dosya üzerinde yapılan incelemede; toplanan deliller, davacı tarafından gerçekleştirilen ilanlar ve tüm dosya içeriği birlikte dikkate alındığında; kıymetli evrakın zayii nedeniyle açılan iptal davasında gerekli ilanların, Kanunda öngörülen usul dahilinde Ticaret Sicil Gazetesinde yaptırılmış olduğu; yasal süre içerisinde işbu kıymetli evrak ile ilgili olarak herhangi bir hak iddiasının sunulmadığı ve Mahkememize veya çek keşidecisine müracaat eden bir kimsenin de bulunmadığı anlaşıldığından; davanın kabulüne ve dava konusu kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptaline dair aşağıda belirtildiği şekilde hüküm kurulmuştur.
IV) HÜKÜM : (Yukarıda Açıklanan Gerekçelerle)
1) Davanın KABULÜNE,
2) .... Şubesi'nin ... seri numaralı 16.10.2023 tarihli, keşide yeri ... olan 150.000,00 TL bedelli çekin ZAYİİ NEDENİYLE İPTALİNE,
3) Karar ve İlam Harcı :
a) Harçlar Kanunu uyarınca alınması gerekli 427,60 TL harçtan, davacı tarafından Mahkememiz veznesine yatırılmış olan 269,85 TL peşin harcın mahsubu ile bakiye kalan 157,75 TL harcın, davacı taraftan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
4) Yargılama Gideri ve Gider Avansı :
a) Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin, davacı üzerinde BIRAKILMASINA;

b) Davacı tarafından yatırılan gider avansından bakiye kalan kısmın; kararın kesinleşmesini müteakiben talep edilmesi halinde, 6100 Sayılı HMK.'nın 333. maddesi uyarınca davacı tarafa İADESİNE,
5) Ödeme Yasağına Daire Verilen Ara Karar Hakkında :
a) Mahkememiz tarafından 28/08/2023 tarihinde verilen "ödeme yasağı kararı" kapsamında verilen ".... Şubesi'nin ... seri numaralı 16.10.2023 tarihli, keşide yeri ... olan 150.000,00 TL bedelli çekin üçüncü kişilerce ibrazı halinde ödenmemesi için T.T.K.'nun 818/s bendi yollamasıyla aynı Kanunun 757. maddesi uyarınca ödeme yasağı konulmasına," ilişkin kararın KALDIRILMASINA,
b) Ödeme yasağı kararının kaldırılmış olması nedeniyle; gereğinin yerine getirilmesi amacıyla kararın bir suretinin, derhal ilgili banka şubesine GÖNDERİLMESİNE,
c) Ödeme yasağına ilişkin kararın kaldırılmasına karar verilmiş olduğundan; 28/08/2023 tarih ve (2) nolu ara kararı gereği yatırılan 22.500,00 TL teminatın, kararın kesinleşmesini müteakiben davacıya İADESİNE,
Dair; davacı vekilinin yüzüne karşı verilen karar, gerekçeli kararın TEBLİĞ tarihinden itibaren (2) hafta içerisinde; (Mahkememiz'e veya istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine dilekçe sunmak suretiyle) HMK'nın 345. maddesi uyarınca .... Bölge Adliye Mahkemesi'ne İSTİNAF kanun yolu açık olmak üzere okunup, yapılan açık yargılamada karar verildi. 21/02/2024

Katip .... Hâkim ....
¸ ¸

Gerekçeli Karar