YARGITAY 5. HUKUK DAİRESİ

5. Hukuk Dairesi         2023/12748 E.  ,  2024/4145 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2549 Esas, 2023/2974 Karar
KARAR : Esastan ret
... vekilleri
İLK DERECE MAHKEMESİ: Turhal 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/650 Esas, 2023/358 Karar

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazlar bedelinin tahsili ve ecrimisil istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacılar, davalı DSİ Genel Müdürlüğü ve davalı ... vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı DSİ Genel Müdürlüğü ve davalı ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacılar vekili dava dilekçesinde; dava konusu ...ili, davalı ... ilçesi,...Mahallesi 271 ada 6 ve 55 parsel sayılı taşınmazlara kamulaştırmasız olarak yol ve ırmak olarak el atıldığını, taşınmazların el atılan kısmının bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davada zamanaşımının olduğunu, müvekkili ... tarafından dava konusu taşınmazlara herhangi bir işlem yapılmadığını, davacılara ait ...ili,...Mahallesi 271 ada 6 parsel "Avlulu Ahşap İki Ev Üç Ahır ve Arsa" ve 271 ada 55 parsel "Arsa" nitelikli taşınmazların ne kadarının yol olarak kullanıldığının taraflarınca bilinmediğini, şayet bir kısmı yol olarak kullanılmakta ise bu yolun DSİ tarafından mı yoksa müvekkili Belediye tarafından mı yapıldığının keşifte ortaya çıkacağını, ecrimisil talebi ile ilgili ise dilekçede hiçbir açıklığın bulunmadığını, arsanın bulunduğu yerde ahırın kullanılmasının şehircilik açısından mümkün olmadığını, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu ...ili, Turhal ilçesi, Gümüştop Mahallesi 106 ada 58 ve 59 parsel nolu taşınmazlara dere ıslahı çalışması yapıldığını; ancak kamulaştırma yapılmadığını, bu nedenle el atıldığı iddiasının doğru olmadığını, davalı idarenin davaya konu parsellerde herhangi bir müdahalesi bulunmadığından davanın reddinin gerektiğini, dava için kanunda öngörülen hak düşürücü ve zamanaşımı sürelerinin geçmiş olduğunu, davacının, davacı sıfatının bulunup bulunmadığının, davanın yetkili ve görevli mahkemede açılıp açılmadığının, mahkemece resen araştırılmasını talep ettiklerini, müvekkili idarenin ilgili birimleri ile yazışmalarının devam ettiğini, yazışmalar neticesinde ortaya çıkacak durum karşında her türlü beyan, delil ve itirazlarını sunma haklarını saklı tuttuklarını, belirtilen nedenlerle, haksız ve mesnetsiz davanın reddine, tüm yargılama giderlerinin ve avukatlık ücretinin karşı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

3. Davalı ... Müdürüğü vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı ve husumet itirazında bulunduklarını, dava konusu 271 ada 6 parsel ve 55 parsel sayılı taşınmazların, müvekkili Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluk sahasında bulunan yol ağının dışında kalmakta olduğunu, müvekkili tarafından söz konusu taşınmazlar üzerinde herhangi bir el atmanın yapılmadığını, müvekkili idarenin, kamu yararı amacını gerçekleştirmek üzere kanunlarla kendisine verilen tüm görevlerini ve sorumluluklarını kanunlara uygun şekilde yerine getirmekte olduğunu, iş bu davanın açılmasına sebebiyet verdiğini, davacı yanın ecrimisil talebi yönünden; öncelikle Mahkemece davacının taşınmazı kullanamamasından kaynaklı kazanç kaybına uğrayıp uğramadığının tespit edilmesinin gerektiğini, mesnetten yoksun iş bu davanın; zamanaşımı nedeniyle reddine, zamanaşımı itirazlarının kabul görmemesi halinde husumetten reddine, bu taleplerinin de kabul görmemesi halinde davanın esastan reddi ile yargılama giderleriyle vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, dava konusu taşınmazların bedelinin ve ecrimisilin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı DSİ Genel Müdürlüğü ve davalı ... Başkanlığından alınarak davacılara verilmesine, bedeline hükmedilen taşınmazların tapusunun iptaline adına geçen davalı idareler adına tesciline davalı ... yönünden davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar, davalı DSİ Genel Müdürlüğü ve davalı ... Başkanları vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri
1. Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı ... aleyhine açmış oldukları davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı gerekçeyle reddine karar verilmesi isabetsiz olduğundan bahisle istinaf yoluna başvurmuştur.

2. Davalı DSİ Genel Müdürlüğü vekili istinaf dilekçesinde özetle; belirlenen bedelin yüksek olduğunu, rapora itirazlarının dikkate alınmadığını ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur.

3. Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; uzlaşma başvurusundan sonra beklenilmesi gereken süre beklenilmeksizin dava açılmasının isabetsiz olduğunu, el atmadan dolayı kendilerinin herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını, yine kıyı kenar çizgisi içerisinde kalan taşınmazlar yönünden herhangi bir sorumlulukları bulunmadığını, aleyhlerine açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile arsa niteliğindeki dava konusu taşınmazlara, yerel mahkemece 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değerinin belirlenmesinde mahallinde yapılan keşfe iştirak eden bilirkişi kurulunca bila tarihli hükme esas raporlarında resen emsal olarak seçilen ...ili, Turhal ilçesi,...Mahallesi 391 ada 130 parsel sayılı taşınmazın davaya konu taşınmazlarla meskun mahal özellikleri, bulundukları bölgelerdeki yapılaşma, coğrafi vb. gibi özelliklerinin benzerlik göstermesi nedeniyle emsal taşınmaz olarak belirlenmesine, yine emsal taşınmaz ile davaya konu taşınmazların birbirine göre üstün-üstün olmayan yönlerinin mukayese edilip davaya konu taşınmazların m² değerinin belirlenmesi ile buna göre belirlenen kamulaştırmasız el atma tazminatı ile ecrimisil tazminatında herhangi bir isabetsizlik bulunmadığından tarafların istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı DSİ Genel Müdürlüğü ve davalı ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davalı DSİ Genel Müdürlüğü vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararı temyiz etmiştir.

2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesine ek olarak emsal alınan taşınmazların hatalı olduğunu, bedelin fahiş hesaplandığını ve düzenleme ortaklık payı düşülmemesinin kamu zararına neden olacağını ileri sürerek kararı temyiz etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacı tapu malikleri ile davalı idare arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tespit edilmesi ve idareden tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 Sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir: “... Usulü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, esas itibarıyla, gayrimenkulünü yola kalbeden amme hükmi şahsiyeti aleyhine meni müdahale davası açmağa hakkı olduğuna, ancak dilerse bu fiili duruma razı olarak, mülkiyet hakkının amme hükmi şahsiyetine devrine karşılık gayrimenkulünün bedelinin tahsilini de dava edebileceğine ve isteyebileceği bedelin de mülkiyet hakkının devrine razı olduğu tarih olan dava tarihindeki bedel olduğuna 16.05.1956 tarihinde ilk toplantıda ittifakla karar verildi.”

3. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararı ile “... Usulü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, gayrimenkulünün bedelinin tahsiline ilişkin olarak, gayrimenkulünü yola kalbeden hükmü şahsiyeti aleyhine açacağı bedel davasında müruruzamanın mevzuubahis olamayacağına ve bu itibarla da, hadisede Borçlar Kanunu'nun 66 ncı maddesinin tatbik kabiliyeti bulunmadığına ...” karar verilmiştir.

4. 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesi yöntemi itibarıyla doğru olduğu gibi üzerindeki yapıya aynı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca resmi birim fiyatı esas alınıp yıpranma payı düşülerek değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılama hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı idareler vekillerinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının arsalara ilişkin (g) bendi uyarınca arsaların bedelinin değerlendirme gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre hesaplanması gerekir.

5. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda bu yönteme uyulmadan dava konusu taşınmaza farklı bir ilçeden ve eski tarihli satış olan ...ili, Merkez ilçesi...Mahallesi 391 ada 130 parsel sayılı taşınmazın emsal alınarak değer biçilmesi nedeniyle rapor inandırıcı görülmemiştir.

6. Bu durumda; taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu hâlinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi, taşınmazın, değerlendirme tarihi itibarıyla, emsal alınacak taşınmazın ise satış tarihi itibarıyla imar ya da kadastro parselleri olup olmadığı ilgili Belediye Başkanlığı ve Tapu Müdürlüğünden sorulması; ayrıca dava konusu taşınmazın; imar planındaki konumu, emsallere ve değerini etkileyen merkezi yerlere olan uzaklığını da gösterir krokisi ve dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazların resen belirlenen vergi değerleri ve emsal taşınmazların satış akit tablosu getirtilerek, dava konusu taşınmazın değerlendirmeye esas alınacak emsallere göre ayrı ayrı üstün ve eksik yönleri ve oranları açıklanmak suretiyle yapılacak karşılaştırma sonucu değerinin belirlenmesi bakımından, yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerekir.

VI. KARAR
1. Davalı DSİ Genel Müdürlüğü ve davalı ... vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davalı DSİ Genel Müdürlüğü ve davalı ... vekillerinin temyiz itirazının kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

3. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davalı ...'ndan peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.