YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1230 E.  ,  2024/3849 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/3091 E., 2023/3431 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bakırköy 20. İş Mahkemesi
SAYISI : 2015/163 E., 2022/110 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın fer'i müdahil Kurum vekili ile davalı işveren vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer'i müdahil Kurum ve davalı işveren vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı işyerinde 2008 yılının Mart ayında işe girdiği ve halen gece bekçisi olarak asgari ücretle kesintisiz şekilde çalıştığı, çalışmalarının büyük bir kısmının Kuruma bildirilmediği iddiasıyla davacının davalıya ait işyerinde 2008 yılının Mart ayından itibaren dava tarihine (25.05.2015) kadar kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II.CEVAP
1.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; hizmet tespiti davalarının çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılması gerektiği, çalışmayı ortaya koyan belgelerin işe giriş bildirgesi ile birlikte 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesinde öngörülen ve sigortalının çalışma gün ve sayısını, kazanç durumunu çalışma tarihleri ile birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bildirgeleri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 17 nci maddesinde belirtilen dört aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu kanıtlar olduğu, işyerinin varlığının ve 506 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğinin araştırılması, davacının tespiti talep ettiği döneme ilişkin davalı işverene ait işyeri kayıtlarının incelenmesi, hizmet akdiyle davalı işverene bağlı olarak fiilen çalışıldığının ispatlanması, çalışmanın niteliği ve ödenen ücretin somut delillerle ispatlanması, asgari ücretten daha yüksek bir ücretle çalışıldığı iddiası karşısında HMK'nın ilgili maddeleri gereğinde bu iddianın yazılı deliller ile ispatlanmasının gerektiği, Kurumun resmi kayıtlarının incelenerek sadece tanık beyanlarına dayalı olarak karar verilmemesi, mutlaka tanık dinlenmesi gerekiyorsa tanıkların çalışıldığı iddia edilen işyerindeki işi bilen ve tanıyan aynı zamanda dönem bordrolarında kayıtlı kişiler olması gerektiği, Kurumun fer’i müdahil sıfatıyla duruşmalara katılımına karar verilmesi gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının davalı şirkette çalışmaya başladığı tarihin 05.09.2013 tarihi olduğu ve ek primlerin de tahakkuk ettirilmiş olması karşısında konusuz kalan davanın reddinin gerektiği, işyerinde 17.09.2014 tarihinde yapılan denetim sonucu düzenlenen raporda, davacının davalı nezdinde 05.09.2013- 04.09.2014 tarihleri arasında çalıştığının ve davacının işe başlangıç tarihinin işyerinde yapılan denetim ile tespit edildiği, davacının davalı nezdinde 2008 başlangıç tarihli bir çalışmasının söz konusu olmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesi tarafından; davacının dava dilekçesi ile, davalı işyerinde 2008 yılının Mart ayında işe girdiğini ve halen gece bekçisi olarak asgari ücretle kesintisiz şekilde çalıştığını, çalışmalarının büyük bir kısmının Kuruma bildirilmediğini belirterek davacının davalıya ait işyerinde 2008 yılının Mart ayından itibaren dava tarihine kadar kesintisiz olarak çalıştığı sürelerin tespitine karar verilmesini talep ettiği, ilgili tüm bilgi ve belgelerin dosyaya celp edildiği, Gaziosmanpaşa Sosyal Güvenlik Merkezi'nden davacıya ait hizmet döküm cetveli ve sigortalılık dosyasının celp edildiği, Küçükköy Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden davalıya ait vergi kayıtlarının celp edildiği, ilgili kurumdan davalı işverene ait işyeri dosyasının celp edildiği, davacı tanıkları ve davalı tanıklarının dava konusu hakkında bilgisi ve görgüsüne başvurulduğu, dinlenen tanıkların hizmet döküm cetvellerinin dosyamız arasına alındığı, hizmet sürelerinin tespiti hususunda sosyal güvenlik hukuku uzmanı bilirkişi tarafından hazırlanan bilirkişi raporunun dosyaya sunulduğu, bilirkişi raporunun bilimsel, objektif ve denetimsel hüküm kurmaya elverişli olduğu, tüm dosya kapsamının tetkik edilmesi neticesinde Kurumdan celp edilen belgeler ile Kurumda 2.3811.06.06.1051365.034.39-44 sicil sayılı dosyada işlem gören “Cebeci Mah.2602 Sok.N: 33 Sultangazi-İst” adresinde bulunan ... Kağıt Hur.Nakliyat San Tic Ltd Şti’nin, 15.08.2002 tarihinde “Hurda Kağıt ve Ambalaj Atıklareının Toplanması” mahiyetinde yasa kapsamına alındığı, Sosyal Güvenlik Denetmenlerince düzenlenen 17.09.2014 tarihli AD-2014/159 sayılı Raporda, davacı ...’ın, Gaziosmanpaşa Sosyal Güvenlik Merkezine verdiği 05.08.2014 tarihli 11131199 sayılı şikayet dilekçesinde, ... Kağıt Hur.Nakliyat San Tic Ltd Şti’nde, 2008-2014 tarihleri arasında çalıştığını bildirdiği ve yapılan yerel denetim sonucunda, ... için 05.09.2013 tarihli işe giriş bildirgesinin düzenlenerek işleme alınması gerektiği ancak bu tarihten önceki çalışmalarının tespiti için İş Mahkemelerinde dava açılmasının gerektiği hususunda kanaat bildirildiği görülmüş olup ... T.C kimlik numaralı ...’a ait ... sigorta sicil numaralı Sigortalılık Tescil ve Hizmet Kaydı Bilgilerinin davaya konu 2008 yılı Mart ayı itibariyle incelenmesinden; Mart 2008 dönemi ile 05.09.2013 tarihleri arasında davalı işyeri dahil olmak üzere herhangi bir işyerinden sigortalı bildiriminin yapılmadığı, davalı 1051365 sicil sayılı işyerinden 05.09.2013 tarihi itibariyle girişinin verildiği, 04.09.2014 tarihinde çıkışının bildirildiği tekrar 27.09.2014 tarihinde girişinin verildiği ve 2015/08 dönemine kadar çalışmalarının kesintisiz olarak dönemin asgari ücretleriyle devam ettiğinin tespit edildiği, davacının davaya konu çalışma iddialarını doğrular şekilde beyanda bulunan tanıkların, iddiaya konu çalışmalara ne şekilde vakıf olduklarına ilişkin tüm kayıt ve belgelerin dosya arasında bulunmalarının da gözönüne alınmasıyla bu tanıkların beyanları doğrultusunda davacının Mart 2008 tarihinden itibaren davalı işyerinden işe girişinin bildirildiği 05.09.2013 tarihine kadar ve yine işyerinden çıkışının bildirildiği 04.09.2014-27.09.2014 tarihleri arasında davalı 1051365 işyeri sicil numaralı ... Kağıt Hur.Nakliyat San Tic Ltd Şti’nde hizmet akdine tabi ve aralıkısz olarak çalışmış olduğu anlaşıldığından yasal mevzuat ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmek gerektiği gerekçesiyle davanın kabulü ile, ... T.C. Kimlik numaralı davacının 1051365.034. 39 - 44 Sicil sayılı dosyada işlem gören davalıya ait işyerinde; 01.03.2008 - 30.08.2008 tarihleri arasında 120 gün, günlük 20,28 TL brüt ücret ile, 01.07.2008-31.12.2008 tarihleri arasında 180 gün, günlük 21,29 TL brüt ücret ile, 01.01.2009-30.06.2009 tarihleri arasında 180 gün, günlük 22,20 TL brüt ücret ile, 01.07.2009-31.12.2009 tarihleri arasında 180 gün, günlük 23,10 TL brüt ücret ile, 01.01.2010-30.06.2010 tarihleri arasında 180 gün, günlük 24,30 TL brüt ücret ile, 01.07.2010-31.12.2010 tarihleri arasında 180 gün, günlük 25,35 TL brüt ücret ile, 01.01.2011-30.06.2011 tarihleri arasında 175 gün, günlük 26,55 TL brüt ücret ile, 01.07.2011-31.12.2011 tarihleri arasında 180 gün, günlük 27,90 TL brüt ücret ile, 01.01.2012-30.06.2012 tarihleri arasında 180 gün, günlük 29,55 TL brüt ücret ile, 01.07.2012-31.12.2012 tarihleri arasında 180 gün, günlük 30,350 TL brüt ücret ile, 01.01.2013 - 30.06.2013 tarihleri arasında 180 gün, günlük 32,62 TL brüt ücret ile, 01.07.2013-04.09.2013 tarihleri arasında 64 gün, günlük 34,05 TL brüt ücret ile, 04.09.2014-27.09.2014 tarihleri arasında 23 gün, günlük 37,80 TL brüt ücret ile, sigortalı gösterilmeyen hizmet aktine dayalı çalışmalarının tespitine, karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuşlardır.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dinlenen tanıkların Yargıtay’ın aradığı niteliklere sahip olmadığı, tanıkların davacının işe giriş ve çıkış tarihlerine ilişkin net bir bilgi vermedikleri gibi işin sürekli olup olmadığı ve mahiyetinin gerekli usullere göre araştırılmadığı, davanın kabulüne ilişkin birebir uyuşan bir tanık beyanının bulunmamasına rağmen davacının 2008 yılından itibaren davalı şirkette devamlı olarak çalıştığını kabulünün hakkaniyete ve somut gerçeğe aykırı olduğu iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiği, fiili çalışmanın ispat edilemediği, eksik inceleme ile karar verildiği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı işveren tarafından davacının bir kısım çalışmalarının Kuruma bildirildiğinden ve kesintisiz blok çalışma olduğundan, davacının iş akdinin sona erdiği tarihe göre hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde davanın açıldığından hak düşürücü sürenin geçmediği, talep edilen dönemde iş yerinin faal ve kapsamda olduğu, tanık beyanlarına göre davacının iddia ettiği dönemlerdeki fiili çalışmasının ispatlandığı gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuşlardır.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, davacının davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 01.03.2008 - 25.05.2015 tarihleri arasında tam ve kesintisiz çalıştığının tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk
1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir:
"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 nci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, anılan Kanunun yürürlük tarihine kadar 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun'un Geçici 20 nci maddesine göre oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal dayanağı davaya konu sürenin bir kısmı itibariyle 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79 uncu maddeleridir.

3. 506 sayılı Kanun'un mülga 2 nci maddesinin 1 inci fıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı sayılırlar."

4. 506 sayılı Kanun'un mülga 6 nci maddesi şöyledir:
"Çalıştırılanlar, işe alınmalariyle kendiliğinden 'Sigortalı' olurlar. / Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. / Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. / Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.."

5. 506 sayılı Kanun'un mülga 79 uncu maddesinin ilgili fıkrası şöyledir:
"...Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 (10 yıl 01/06/1994 tarih ve 3995 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile 5 yıl olarak değiştirilmiştir) yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır..."

6. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:
"(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar."

7. 5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;
a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

8. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;
a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer.
"

9. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir:
"Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır."

3. Değerlendirme
1.506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 2 nci maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6 ncı maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği ise, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanunun 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer.

2. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Somut olayda, davacının davalı işveren şirket adına tescilli olup 15.08.2002 tarihinden itibaren kapsamda hurda kağıt ve ambalaj atıkları toplanması iş yerindeki çalışmaları 05.09.2013-04.09.2014 ve 27.09.2014-30.08.2015 tarihleri arasında tam ve kesintili olarak bildirilmiştir. Davacı 01.03.2008-25.05.2015 tarihleri arasında anılan iş yerinde bekçi olarak tam ve kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. İlk Derece Mahkemesi tarafından davanın kabulü ile davacının 01.03.2008 tarihinden ikinci bildiriminin başladığı 27.09.2014 tarihine kadar çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

4. Davalıya ait iş yerinde 2009 yılına kadar çalışığı kayıtlarla doğrulanan tanık ..., bekçi olarak çalıştığını ancak davacıyı bekçi olarak tanımadığını; tanık ..., ve ... davacının 2009 yılında çalışmaya başladığını beyan etmişlerdir. Öte yandan bir kısım tanıklar ise davacının sadece kış aylarında çalıştığını, fındık tarımı ile uğraştığını, köyüne gidip geldiğini iddia etmişlerdir. Dolayısıyla davacının çalışmaya başladığı tarih ile çalışmasının süre ve şekli şüphe ve tereddüt bırakmayacak şekilde belirlenmemiştir.

5. Mahkemece davacıdan, tanıkların fındık tarımı nedeniyle kısmi zamanlı çalıştığına ilişkin beyanları sorulmalı, hangi tarihlerde ve ne kadar süre için köyüne gittiği, ne kadar kaldığı sorulmalı; iş yerinin diğer çalışanları saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmadır. Böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak davacının hangi tarihte işe başladığı, hangi tarihler arasında çalıştığı ve ara verip vermediği hususu, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

15.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.