DANIŞTAY 8. DAIRE

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/3362 E.  ,  2024/1197 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3362
Karar No : 2024/1197

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. ….

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin .. gün ve E:…, K… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Gümüşhane İli Merkez İlçesi, … Köyü sınırları içerisinde bulunan, davacı uhdesinde bulunan RN:…- ER:… sayılı IV.Grup arama ruhsatının 3213 sayılı Maden Kanununun 24. maddesi gereğince iptal edilmesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen .. tarih ve E:.., K:… sayılı kararda; Mahkemelerince yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporunda ayrıntılı olarak irdelendiği üzere, dava konusu alanda davacının işletme ruhsatı ve iznine esas olacak rezerv belirleme yönteminin yetersiz olduğu, maden işletme projesinin madencilik yönünden uygun olmadığı, işletme projesinin özensiz, yetersiz ve hatalı hazırlanmış olduğu bilirkişi raporu ile ortaya konulduğundan, işletme projesinin arza uygun olmadığı ve yeterli ve ekonomik olarak işletebilecek maden olmadığından bahisle davacının arama ruhsatının iptaline yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacı tarafından hazırlanıp sunulan Detay Arama Raporu ve İşletme Projesinde eksikliklerin olduğu bilirkişi raporu ile ortaya konulmuş ise de; söz konusu ruhsat sahasında davalı idare tarafından yapılan tespitlerin de yetersiz olduğu, bu tespitlere dayalı olarak söz konusu ruhsat sahası için altın-gümüş değerlerinin ekonomik değerlerde olup olmadığının belirlenemeyeceği söz konusu bilirkişi raporunda açıkça ifade edilmiş olup, esas itibari ile söz konusu ruhsat sahasından gerekli ve yeterli miktarda numune alınmak suretiyle sahadaki altın-gümüş değerlerinin ekonomik değerlerde olup olmadığı belirlendikten sonra dava konusu arama ruhsatı ile ilgili işlem tesis edilmesi gerektiği, işletme ruhsatı almak için sunulan işletme projesinde eksiklikler bulunması halinde, doğrudan arama ruhsatının iptaline karar verilemeyeceği, projelerdeki eksikliklerin yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanacağı, eksikliklerini verilen sürede tamamlamayanların teminatlarının iki katına çıkarılarak sürenin üç ay daha uzatılacağı, bu süre sonunda da eksikliklerini tamamlamayanların taleplerinin kabul edilmeyeceği ve teminatların irad kaydedileceğinin de açık olduğu, bu durumda, bilirkişi raporundaki tespitler ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu maden arama ruhsatının iptaline ilişkin işlemin hukuka ve mevzuata aykırı olduğundan davanın reddi yolundaki mahkeme kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, S: … sayılı ruhsat sahası için … tarih ve … sayı ile tevdi edilen dilekçe ekinde işletme projesi verildiği, IV. grup işletme ruhsatı ve Altın+Gümüş işletme izni talep edildiği, söz konusu talebe istinaden .. tarih ve … sayılı oluru kapsamında heyet üyelerince yapılan denetleme sonucu düzenlenen heyet raporunda özetle; mahallinde yapılan tetkik tarihinde sahada madenciliğe yönelik herhangi bir faaliyetin olmadığı, sahadan 5 adet numune alındığını, alınış yerine ve şekline itiraz olmadığı, numune analiz sonuçlarına göre ekonomik olarak işletilebilir nitelikte olmadığı, işletme projesinin arza uygun olmadığı, ruhsat sahasının iptal edilmesine müteakip ihale edilmesinde sakınca bulunmadığının belirtildiği, davacı tarafından sunulan işletme projesi ve eklerinin heyet tarafından arza uygun bulunmadığından Maden Kanununun 24. maddesi gereği proje ve işletme ruhsat talebinin kabul edilmediği, arama ruhsatı süresinin 31/12/2012 tarihinde dolduğu tespit edildiğinden ruhsatın 01/01/2013 tarihi itibari ile iptal edildiği, dava konusu ruhsat iptal işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :
Gümüşhane İli Merkez İlçesi, … Köyü sınırları içerisinde bulunan, davacı uhdesinde bulunan RN:…- ER:… sayılı IV.Grup arama ruhsatı için … tarih ve … sayı ile tevdi edilen dilekçe ekinde işletme projesi verildiği, IV. grup işletme ruhsatı ve Altın+Gümüş işletme izni talep edildiği anlaşılmaktadır.
Davacının talebi doğrultusunda davalı idarece sahayı mahallinde tetkik etmek için … tarih ve … sayılı oluru kapsamında heyet görevlendirilmiştir. Anılan heyetin 10/05/2018 tarihli raporunda özetle, mahallinde yapılan tetkik tarihinde sahada madenciliğe yönelik herhangi bir faaliyetin olmadığı, sahadan 5 adet numune alındığını, alınış yerine ve şekline itiraz olmadığı, numune analiz sonuçlarına göre ekonomik olarak işletilebilir nitelikte olmadığı, işletme projesinin arza uygun olmadığı, ruhsat sahasının iptal edilmesine müteakip ihale edilmesinde sakınca bulunmadığı belirtilmiştir.
Davalı idarenin … tarihli E…. sayılı oluru ile Genel Müdürlüğe verilen işletme projesi ve eklerinin heyet tarafından arza uygun bulunmadığından Maden Kanununun 24. maddesi gereği proje ve işletme ruhsat talebi kabul edilmemiş, arama süresinin 31/12/2012 tarihinde dolduğu tespit edildiğinden ruhsatın 01/01/2013 tarihi itibari ile iptaline karar verilmiş olup, davalı idarenin … tarih ve E…. sayılı işlemi ile ruhsatın iptal edildiğinin davacıya bildirilmesi üzerine, ruhsatın iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Maden Kanunu'nun 3. maddesinde "Rezerv, Kaynağın, boyutları ve tenörü/kalitesi belirlenmiş ve günün şartlarında ekonomik olarak üretilebilir ve işlenebilir kısmı." olarak, "Görünür Rezerv: Kaynağın üç boyutu ile belirlenmiş olan ve bu boyutlar içerisinde sürekliliği konusunda en az risk taşıyan, jeolojik, madencilik, metalürjik, ekonomik, pazarlama, hukuki, çevresel, sosyal, mali etkenlerin altında ve günün şartlarında işletilebilir kısmı" olarak, "Muhtemel Rezerv: Sürekliliği görünür rezervde olduğu kadar tarif edilemeyen, ekonomik işletilebilirliği jeolojik, madencilik, metalürjik, ekonomik, pazarlama, hukuki, çevresel, sosyal ve mali etkenler ile ilgili belirsizlikler içeren cevher miktarı." olarak, tanımlanmıştır. Kanunun 24. maddesinin 4. fıkrasında "Arama ruhsatlı sahalara, geçici tesis alanı ile arama süresince belirlenen görünür, muhtemel ve mümkün rezerv alanı üzerinden işletme ruhsatı, geçici tesis alanı ve görünür rezerv alanına da işletme izni verilir. Arama ruhsatının diğer kısımları taksir edilir. Mümkün rezerv alanlarının IV. Grup maden işletme ruhsat sahalarında beş yıl, diğer grup maden işletme ruhsat sahalarında üç yıl içinde görünür veya muhtemel rezerv haline getirilmeyen alanlar da taksir edilir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Maden Yönetmeliğinin, "Arama dönemi ve faaliyetleri" başlıklı 16. maddesinin 1. fıkrasında, "Arama faaliyet dönemi; sırasıyla ön arama, genel arama, detay arama ve uygun bulunması halinde fizibilite dönemlerinden oluşur." hükmüne, 5. fıkrasında ise "II. Grup (b) bendi, III. ve V. Grup madenlerde genel arama dönemi, IV. Grup madenlerde detay arama dönemi, IV. Grup (b), (c) ve (ç) bendi madenlerde talep edilmesi ve Genel Müdürlükçe uygun bulunması halinde fizibilite dönemine ilişkin yükümlülükleri yerine getirmeksizin işletme projesi verilemez ve işletme dönemine geçilemez." hükmüne; "Detay arama dönemi" başlıklı 19. maddesinde, "(1) Detay arama dönemi, genel arama döneminin sonundan itibaren başlamak üzere IV. Grup madenlerde dört yıldır. (2) Miktar, yoğunluk, şekil, fiziksel özellikler, tenör/kalite ve mineral içeriğinin yüksek bir güvenilirlik düzeyinde hesap edilmesi amacıyla yapılan çalışmaları kapsar. Dört yıl süreli olan bu dönemde, maden yatağını üç boyutlu olarak ortaya koymak ve yüksek bir güvenilirlik düzeyinde hesaplama yapabilmek amacıyla yeter sayı ve sıklıkta mostra, kuyu, yarma, sondaj ve galeri açma çalışmaları yapılması gerekir. Buralardan yeterli sayı ve sıklıkta örnekleme yapılır. Maden yatağının sınırları ve sözü edilen özellikleri, örneklerin test ve analiz edilmesi suretiyle elde edilen verilere dayalı olarak ortaya konulur, kaynak hesaplanır ve maden yatağının işletilmesine yönelik özellikler de belirlenir. (3) Detay arama dönemi süresi sonuna kadar Ek-13’te yer alan detay arama faaliyet raporunun verilmesi zorunludur. Detay arama faaliyet raporunun uygun bulunması halinde IV. Grup (b), (c) ve (ç) bendi maden arama ruhsatlarında detay arama dönemini takiben fizibilite çalışmalarına ihtiyaç duyularak gerekçesi ile birlikte Genel Müdürlüğe müracaatta bulunmaları ve talebin uygun bulunması hâlinde, detay arama dönemi sonrasında iki yıllık bir fizibilite dönemine hak sağlar. IV. Grup (a) bendi maden arama ruhsatlarında ise detay arama dönemi sonuna kadar kaynak ve rezerv bilgilerini içeren işletme projesi verilerek işletme ruhsat talebinde bulunulmaması halinde arama ruhsatı iptal edilir. (4) Detay arama faaliyet raporunun veya yatırım harcama kalemlerine ait belgelerin uygun bulunmaması hâlinde tespit edilen eksikliklerin bir ay içinde giderilmesi ruhsat sahibine yazılı olarak bildirilir. Tebliğ tarihinden itibaren eksikliklerin bu sürede tamamlanmaması veya verilen raporların ya da yatırım harcama kalemlerine ait belgelerin uygun bulunmaması hâlinde arama ruhsat süresi sona ermiş ise ruhsat iptal edilir. (5) Detay arama faaliyet raporunun süresi içinde verilmemesi hâlinde arama süresi sona ermiş ise ruhsat iptal edilir." hükmüne; "II. Grup (b) bendi, III., IV. ve V. Grup madenlere işletme ruhsatı düzenlenmesi ve işletilmesi ile ilgili genel ilkeler" başlıklı 28. maddesinde, "(1) Arama faaliyeti sonrası görünür ve muhtemel rezerv sınırlarının ve büyüklüğünün tespit edilebilmesi için madenin tenör/kalite dağılımı, madenin cinsine göre cevher damar kalınlıkları, kömür için kalori değeri, mermer için üretim kapasitesi, su ve gazların konsantrasyonu, debisi, kapasitesi belirlenir. İşletme projesinin hazırlanmasında kullanılacak verilerin belirlenebilmesi için gerekli aramaların yapılmış olması ve bu faaliyetlerin rezerv bilgilerini içeren II. Grup (b) bendi ve III. Gruplar için hazırlanmış genel arama faaliyet raporu ve IV. Gruplar için ise detay arama faaliyet raporu veya fizibilite raporu ile belgelenmesi zorunludur. (2) Arama ruhsat döneminde ortaya çıkarılan rezerve ilişkin dayanakları ile birlikte belge ve bilgilerin verilmesi zorunludur. (...) (7) Projeye konu madenin bulunmaması ve arama ruhsat süresinin tamamlanmış olması durumunda işletme ruhsat talebi reddedilerek arama ruhsatı iptal edilir." hükümlerine yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin eklerinde yer alan Ek 12 - Genel Arama Faaliyet Raporu kısmı ile Ek 13 - Detay Arama Faaliyet Raporu kısmında, ayrıntılı şekilde maden jeolojisini ortaya koymak üzere sahada yapılması gerekli faaliyetlerin neler olduğu hususları düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davanın çözümü keşif ve bilirkişi incelemesini zorunlu kıldığından, Mahkemesince 27.12.2018 tarihli Ara Kararı ile dava konusu parselin bulunduğu alanda keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, bilirkişilerden Gümüş-Altın madeninin ekonomik açıdan işletilebilir olup olmadığı, işletme projesinin arza uygun olup olmadığı, sahada madenciliğe yönelik herhangi bir faaliyetin bulunup bulunmadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması suretiyle değerlendirme yapılması istenildiği, 21.05.2019 tarihinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu bilirkişiler tarafından düzenlenen 05.07.2019 tarihli bilirkişi raporunda özetle, "hem davalı idare hem de davacı şirket tarafından alınan numunelerin ön arama amacına yönelik kaya yüzeyinin muhtelif yerlerinden alındığı, kaya numunesi türünün ne olduğu (granit, andezit, bazalt, kireçtaşı vb.) konusunda Mahallinde tetkik ve tespit raporunda herhangi bir bilgi olmadığı, davalı idare tarafından alınan 5 kaya numunesinin analiz sonuçlarının herhangi bir cevherleşmeye işaret edip etmediğini belirlemek için gerekli olan kayaç türünün ne olduğu konusunda bir bilginin olmadığı ve bu örneklerin analiz sonuçlarındaki değerlerin temel değer mi yoksa cevherleşmeyi işaret eden anomali değerimi olduğu ve bu bilgi olmadan tespit edilmesinin mümkün olamayacağı, söz konusu değerlendirmeyi yapabilmek için öncelikle kayaç türünün belirtilmiş olması gerektiği, sonrasında cevher içermeyen bölgedeki ve cevher içeren bölgedeki aynı tür kayaçtan numune alınması ve her iki bölgeden (cevherli - cevhersiz) alınan kayaçların analiz sonuçlarının temel değer ve anomali değer kavramları kapsamında değerlendirilmesi ile bir hükme varılması gerektiği, davalı idarece alınan 5 kaya numunesinin ruhsat alanının büyüklüğü dikkate alındığında teknik açıdan yetersiz olduğu, davacı şirket tarafından cevherleşmenin olduğu sahadan alınan 5 adet numunenin analiz değerlerinin yer kabuğunda bulunan kayaçların ortalama bolluk oranlarına göre cevherleşmeye işaret etse de ruhsat alanının büyüklüğü dikkate alındığında alınan örnek sayısının teknik bakımdan yetersiz olduğu ve sahayı tam olarak temsil etmediği, sahada cevher aramaya yönelik herhangi bir sondaj, yarma, galeri ve kuyu açma yapılmadığı ve herhangi bir sondaj verisinin olmadığı, sahada herhangi bir jeofiziksel çalışma yapılmadığı, topoğrafik ve jeolojik haritalar ile kesit çalışmalarının da işletme projesi eklerinde yer almadığı ve mevzuatta öngörülen koşullara aykırı olduğu, yüzeyden alınan 5 adet numuneye yapılan analiz ile tüm sahanın değerlendirildiği, arama ve işletme projelerinde sadece yüzeyden alınan numuneler için herhangi bir sondaj verisi olmadan belirtilen tenör verileri kullanılarak bulunan cevher kütlesinin ortalama tenör olarak kullanılamayacağı, cevher kalınlığının hangi yöntemle tespitinin yapıldığının belirtilmediği ve bu değerin herhangi bir sondaj verisi olmadan yaklaşık 2 metre olarak alındığı ifade edilen cevher kalınlığına göre rezerv hesaplaması (görünür ve muhtemel rezerv miktarları) yapıldığı ve bütün yatırım maliyetlerinin bu rezerv miktarına göre yapılmasının madencilik projeleri açısından riskli ve hatalı olacağı, davalı idareye verilen detay arama raporu Maden Yönetmeliğinin Ek-13'te belirtilen formata göre düzenlenmediğinden (Ek-13'ün 6.1., 6.2., 6.3. ve 6.4. maddelerini yerine getirmediği tespit edilmiştir.), davacıya ait 200712075 ruhsat numaralı saha için ekonomik yönden iptali Maden Kanunu ve Maden Yönetmeliği maddelerine aykırı fakat; dava konusu maden sahası için hazırlanan detay arama raporu ve işletme projesinde eksikliklerin var olduğu ve mevzuatta öngörülen koşulları taşımadığı görüş ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.
Davalı idare tarafından, bilirkişi raporunda "Davacı ...'a … ruhsat numaralı saha için ekonomik yönden iptali Maden Kanunu ve Maden Yönetmeliği maddelerine aykırı" şeklinde yapılan belirlemenin hatalı olduğu, davalı idarenin mahallinde tetkik heyeti raporunda, "numune analiz sonuçlarına göre ekonomik olarak işletilebilir nitelikte olmadığı, işletme projesinin arza uygun bulunmadığı" hususunun belirtildiği ve bu nedenlerle işlem tesisi edilmesinde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı belirtilerek bilirkişi raporuna itiraz edildiği ve aynı nedenlerle kararın temyiz edildiği görülmüştür.
Davacının sunduğu işletme projesine konu ekonomik olarak işletilebilir cevherleşme olup olmadığının idarece tespit edilmek üzere sahadan numune örnekleri alındığı, dosya içeriğinden sabit olduğu üzere de bu numunelerin alınış yerine ve şekline davacının bir itirazı bulunmadığı anlaşılmıştır.
Bilirkişilerce davacının işletme projesinin gereklerini yerine getirmediğini ortaya koyulmuşken, idarece alınan kayaç türünün ne olduğu belirtilmeden sahada ekonomik olarak işletilebilir cevherleşmenin tespit edilemeyeceği kanaatine varılmış, İstinaf Mahkemesince de raporun bu kısmı esas alınarak karar verilmiştir. Ancak davacı tarafından madeni işletmek amacıyla arama ruhsat döneminde kanun ve yönetmelikte ayrıntısına yer verilen sondaj, yarma, galeri, kuyu açma ve benzeri çalışmalarla işletilmek istenen madenin cevherleşmesinin ortaya konulması gerektiği, bu kapsamda davacının üzerine düşen yükümlülükleri tam ve eksiksiz olarak yerine getirmediği ve işletme projesinin madencilik yönünden uygun olmadığı açıkken dava konusu işlemin iptaline yönelik kararda hukuki isabet bulunmamıştır.
Sahadaki cevherleşmenin numune alınarak tespitinden sonra işletme ruhsatı ve izni verilecek maden sahalarında, öncelikle madeni işletmek isteyen kişilerin idareye sundukları işletme projelerinin kabule uygun olması ve madeni işletmeye alabilmek için öncesinde yapılması gereken çalışmaların yeterince yapıldığını gösteren (sondaj, yarma, galeri, kuyu açma vb.) belgelerin sunulması gerektiği, davalı idarece her bir ruhsatta, madeni işletmek isteyen kişilerin projelerinde belirttikleri rezervin, tespit yöntemi, cevherleşme tipi, kalınlığı, yapılan sondaj, yarma, galeri ve benzeri faaliyetleri yönünden değerlendirilerek, işletme projesinde beyan edilen miktardaki rezervi ortaya çıkarıp çıkaramayacağının proje bazında incelendiği, bu durumun da sahadaki cevherleşmeden bağımsız olup somut uyuşmazlıkta davacının projesine konu cevherleşmeyi ortaya çıkaramadığı, Mahkemesince yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesinde de projenin madencilik açısından uygun olmadığı sonucuna varıldığı, sahada sondaj, yarma, galeri ve kuyu açma çalışmaları yapmadığı açık olan davacının ruhsat sahasında gümüş ve altın varlığı ile ilgili veri elde edilemediğinden (ekonomik olarak işletilebilir rezerv bulunmadığından) işletme projesinin idarece uygun bulunmayarak, işletme ruhsat talebinin reddedilmesi ve arama ruhsat süresi dolduğundan arama ruhsatının iptaline yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin .. tarih ve E:.., K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 06/03/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.